Laten we nou eens ophouden met klagen

Björn Kuipers is al jaren Nederlands beste arbiter. Hij kijkt terug op een bewogen sportjaar. Van het teleurstellende EK tot de actie van collega Serdar Gözübüyük. „We moeten een strakke koers varen.”

PSV-AZ Bjorn Kuipers arbiter scheidsrechter foto eric brinkhorst eric brinkhorst

Björn Kuipers (39) snapt het beleid van de KNVB dat scheidsrechters na een foutieve beslissing in Nederland voor de tv-camera’s worden gesleept. Maar leuk is anders. De arbiter mag dan zijn eigen optreden van commentaar voorzien. En niet zelden volgt een openlijke boetedoening. „Je wordt natuurlijk zelden gevraagd toelichting te geven op goede beslissingen”, weet de beste scheidsrechter van Nederland.

Volgens de voetbalbond zou uit onderzoek blijken dat arbiters die uitleg geven meer goodwill opbouwen. „De KNVB streeft openheid na en je krijgt de kans jouw verhaal te vertellen. Let wel, nergens in Europa kun je zomaar op de kleedkamerdeur van een scheidrechter kloppen voor een reactie. Bij ons wel. En dat gebeurt alleen na fouten. Vind ik wel eens jammer. Als we begrip willen kweken, kan dat ook op andere manieren.”

Kuipers ontvangt in het kantoor van zijn C1000-supermarkt in Oldenzaal en vertelt over een bewogen jaar met hoogte- en dieptepunten. Zo floot hij topduels als Bayern-Napoli en Barcelona-Milan en twee wedstrijden op het EK. Zondag komt er met Feyenoord-Groningen een einde aan zijn sportjaar. Kuipers blikt ook terug op de overleden grensrechter Richard Nieuwenhuizen. Hij hoopt dat iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt.

Volgens Kuipers is er „een wereld van verschil” tussen het fluiten van nationale en internationale wedstrijden. „Hoe dat komt? Misschien omdat Nederlanders een hekel aan autoriteiten hebben. Ze vinden het lastig om leiding te krijgen van een ander. Heel vaak volgt er een ‘maar’. Dan moet er uitleg komen. In Duitsland hebben ze het bijna nooit over de arbitrage. Op de televisie noemen ze geen naam, maar is het Der Schiedsrichter. Het beleid van de UEFA is bij internationale duels heel strikt. Geen commentaar. Ze willen gewoon geen discussies. Punt. Beslissingen worden dan veel sneller geaccepteerd.”

Kuipers heeft van nabij ondervonden dat de wil van de Europese scheidsrechtersbaas Pierluigi Collina wet is. Wie zich niet aan de regels houdt wordt gestraft. Zo kreeg Kuipers in de eindfase van de Champions League geen wedstrijd meer toegewezen omdat hij na Barcelona-Milan zich liet verleiden tot algemene uitspraken. Een harde les? „Zero comment. Je begrijpt zeker wel dat ik daar niets over zeg”, glimlacht hij.

Het EK-debuut liep voor Kuipers en zijn assistenten op een teleurstelling uit. Na de groepsduels Ierland-Kroatië en Oekraïne-Frankrijk werd hij naar huis gestuurd. „Dat was zeker een domper. We hadden er in de voorbereiding alles aan gedaan om goed voor de dag te komen. Ik had Ierland een strafschop onthouden na een overtreding op Robbie Keane. En ik vond het niet nodig een Fransman [Jérémy Menez] zijn tweede gele kaart te geven. Ik had de pech dat hij daarna scoorde. Het gaat om momenten. Zo wordt het beoordeeld. Dat is voetbal. Maar dat heb ik allang van me afgezet. Dat moet ook. Ik sta op de shortlist van de FIFA voor het WK in Brazilië. Dat is ook een hoogtepunt voor mij.”

K uipers mag dan internationaal status hebben opgebouwd, hij blijft het vervelend en onbegrijpelijk vinden dat scheidsrechters in Nederland vaak in een negatief daglicht worden gesteld. Er wordt nog weleens minderwaardig over gedaan. „Natuurlijk ken ik de clichés. Scheidsrechters zijn arrogante mannen. IJdeltuiten. Ze hebben thuis niets te vertellen. Allemaal onzin”, zegt Kuipers op felle toon. „Het is een fantastisch vak. Ik reis de hele wereld over. De spanning bij een wedstrijd is schitterend, met niets te vergelijken. We moeten in Nederland nog meer uitdragen wat het inhoudt om een goede scheidsrechter te zijn. Misschien zou het goed zijn als trainers en spelers zelf eens een wedstrijdje fluiten. Desnoods bij de D-tjes op een veldje achteraf.”

De Nederlandse FIFA-scheidsrechter heeft gemerkt dat het overlijden van grensrechter Nieuwenhuizen iets losmaakt. „Niet verwonderlijk dat het een keer zou misgaan. Er is veel geweld. Ik roep al jaren dat dit moet worden ingedamd. Op de amateurvelden wordt na afloop met een biertje erbij heel veel ‘weggeschreven’. Daar hoor je nooit meer iets van. Maar dit incident viel niet weg te schrijven. Het is een maatschappelijk probleem. Normen en waarden vervagen. Toen mijn vader dertig jaar geleden floot, was het respect voor een scheidsrechter vele malen groter dan nu.”

Als vader van een dochter van zeven en een zoon van drie maakt Kuipers dagelijks mee dat kinderen sturing nodig hebben. „Ze zoeken grenzen op. Die van mij proberen nu steeds aan hun bedtijd te tornen. Ik was op mijn zestiende een heel vervelende kerel die als voetballer bij Quick ’20 altijd liep zaniken op de scheidsrechters. Op een zaterdag was ik weer aan het klooien en schelden en was mijn vader het zat. ‘Als je het allemaal beter weet, dan ga je zelf maar fluiten’, zei hij. Ik ben blij dat mijn vader destijds actie ondernam. Ik ben een cursus gaan volgen en kreeg er al snel lol in.”

Kuipers heeft als scheidsrechter één keer met fysiek geweld te maken gekregen. „Dat was in 1997 bij een wedstrijd tussen twee tweede elftallen. Het ging er echt op, die dag. Vlak voor tijd was er een overtreding waarvoor ik honderd procent een gele kaart moest trekken. De trainer liep het veld in, pakte mijn hand en zei dat ik niets moest geven. In alle consternatie viel de kaart op de grond en schopte een speler me van achteren tegen mijn been. Daar heb ik een zaak van gemaakt. De politie heeft dat opgepakt. ‘Aanpakken die handel’, dacht ik. Dam het in. Een paar jaar geleden werd ik via de mail bedreigd. Heb ik ook direct aangifte van gedaan. Dit zijn incidenten. Die doen mij ook verder helemaal niets.”

D e beroepsarbiter was twee weken geleden vrij toen de KNVB een weekeinde van bezinning had afgekondigd en het hele amateurprogramma was geschrapt „Het was fantastisch om te zien hoe scheidsrechters, spelers en trainers met elkaar omgingen. Het kan dus wel. Maar hoe houd je dat vast? Daar hebben we als scheidsrechters over gesproken. Dat is heel erg moeilijk. Moet je bepaalde beslissingen nu juist wel of niet nemen? Een week later zag je dat het begrip alweer ten dele weg was. Velen vervielen in oude gewoontes. Spelers maakten Schwalbes om scheidsrechters te misleiden. Aanmerkingen op de leiding. Het respect was weer weg.”

Kuipers werd verrast door zijn collega Serdar Gözübüyük, die vorige week eigenhandig actie ondernam door de protesterende trainer Robert Maaskant van FC Groningen een bandje met het woord ‘respect’ te tonen. „Eigenlijk praat ik liever niet over collega’s. Maar hij had beter gewoon even naar Maaskant toe kunnen lopen om hem rustig te vermanen”, zegt Kuipers. „Gözübüyük is een heel goede scheidsrechter. Een geweldig talent en pas 27 jaar. Als je zo jong bent en nog twintig jaar kan fluiten, moet je niet zo de aandacht op je vestigen. Dat kun je veel beter aan anderen overlaten. Het is niet erg om een keer op je bek te gaan. Daar word je wijs van.”

Kuipers is het boegbeeld van een generatie die lang heeft moeten strijden voor erkenning. Voorgangers als Mario van der Ende en Dick Jol uitten meer dan eens kritiek op de huidige lichting. Kuipers heeft nooit de drang gevoeld veel aandacht op zich te vestigen. Kritiek van buitenaf laat hem dan ook koud. „Nee, ik ben als scheidsrechter het liefste onzichtbaar. Ik vind het niet erg als mensen na de wedstrijd vergeten zijn wie de scheidsrechter was. Het gaat uiteindelijk om de spelers in het veld. Die moeten in de picture staan.”

D e supermarktondernemer vindt dat trainers en spelers ervan doordrongen moeten zijn dat ze op het veld een voorbeeldfunctie voor de jeugd vervullen. Hij maakt in de eredivisie meteen korte metten met agerende spelers. „Ik wil als scheidsrechter gefocust blijven. Als spelers steeds beslissingen aanvechten, word je uit je ritme gehaald. Dat wil ik niet. En dat zeg ik ze ook. Tot hier en niet verder. Anders volgt een gele kaart. Optreden. In mijn winkel is dat niet anders. Daar gaan mensen die zich misdragen er ook uit. Zo niet, is dat het begin van het einde.”

De Tukker wil zijn eigen rol niet groter maken dan die is. „Iedereen moet zelf zijn verantwoordelijkheid pakken. Dat geldt ook voor mij. Ik denk na over de veiligheid van mijn gezin, mijn vrienden en mijn medewerkers. En als ik op het veld sta, dan richt ik me op de spelers in het veld. Dan moet ik ervoor zorgen dat hen niets gebeurt. De scheidsrechter moet zorgen voor onderling respect. Daarbij moeten we een strakke koers gaan varen. Het moet afgelopen zijn met dat beklag.”

De KNVB heeft aangekondigd dat de regels strakker zullen worden gehandhaafd. Alleen de aanvoerder mag nog verhaal halen. Kuipers hoopt dat de rol van de scheidsrechter zo meer gerespecteerd wordt. „En we moeten stoppen met elkaar afbranden voor de televisie. Laten trainers en spelers zich iets meer met zichzelf bezighouden. Scheidsrechters laten zich toch ook niet uit over hun fouten? En dat wil ik ook helemaal niet. Het liefst fluit ik mijn wedstrijd, kleed me om en ben weer weg. Op naar een volgend duel.”

    • Koen Greven