Batseba had toch geen borstkanker

Het is een beroepsafwijking van artsen. Als ze eindelijk tijd hebben om door musea te dwalen, zien ze prompt patiënten aan de wand hangen. Bijna dertig jaar geleden stelden twee Australische artsen zo de diagnose borstkanker bij de badende Batseba van Rembrandt van Rijn. Beter: bij Rembrandts geliefde, Hen-drickje Stoffels, die hoogstwaarschijnlijk voor dit doek model stond, en die daarna trouwens nog negen jaar leefde.

Kun je zo’n diagnose stellen op grond van uiterlijke kenmerken zoals een zwelling bij de oksel en een blauwe verkleuring van de huid? Nee, zeggen onderzoekers van het MIRA-instituut voor biomedische technologie van de Universiteit Twente. Zij onderbouwen dat antwoord met computersimulaties (Journal of Biophotonics, 7 december).

De onderzoekers raakten in Batseba’s borst geïnteresseerd omdat zij zelf proberen tumoren op te sporen met onder meer licht. Beter: met nabij-infrarood licht. Gewoon zichtbaar licht dringt niet diep genoeg in weefsels door om tumoren te bereiken, zo hadden zij eerder al geconstateerd. Juist daarom wilden zij de onverwachte borstkankerdiagnose onder de loep nemen, zegt eerste auteur Michelle Heijblom.

Daarvoor gebruikten ze een computersimulatie die nabootst hoe zichtbaar licht in de huid en in het weefsel daaronder wordt geabsorbeerd en verstrooid. Ze combineerden die met recent inzicht in de vraag: waarom zijn onderhuidse bloedvaten vaak blauw, terwijl bloed rood is? Belangrijk, omdat de Australische artsen op de blauwe verkleuring van de borst afgingen én omdat rond een tumor inderdaad extra bloedvaten ontstaan.

Bloed, schrijven Heijblom en collega’s, is rood omdat het meer groen en blauw licht absorbeert dan rood licht. Maar op een bepaalde diepte onder de huid, dringt nog uitsluitend rood licht door en dat wordt in bloed vaker geabsorbeerd dan in omliggende weefsels. Ofwel relatief lijken de aderen dan ineens blauwig.

Maar de verkleuring van Batseba’s borst is zo niet te verklaren. Die zou alleen optreden als de tumor vlak onder de huid lag – tussen 1 en 3 millimeter. Dat is hoogst onwaarschijnlijk, en bovendien zou de verkleuring zelfs dan geringer zijn dan op het schilderij.

Artsen betwijfelden de diagnose ook al. Een borstontsteking na het geven van borstvoeding, of na een miskraam, ligt meer voor de hand, schreven zij eerder in een reeks publicaties.

Margriet van der Heijden

    • Margriet van der Heijden