Dat was het dan

Enkele duizenden Nederlandse leden van een wereldwijde beweging hebben zich voorbereid op vandaag. Maar voor de wereld vergaat, viel die beweging al zowat uit elkaar. En wat gebeurt er vandaag? „Alles is mogelijk.”

Lineke Nieber & Freek Schravesande

Verslaggevers

Dit project gaat over mensen die bezig zijn met het eind der tijden op 21 december 2012

Of hij wil meewerken aan een interview? ‘Sorry’, schrijft Patrick Geryl vanaf zijn iPad. ‘Ben aan het genieten van de laatste dagen van onze beschaving...’

Hoe? ‘Veel vrijen.’

Dat was vorige week, toen Geryl nog al zijn geld aan het opmaken was. Op dit moment zit de Belg waarschijnlijk in een bunker op tweeduizend meter hoogte in zuidelijk Afrika. Ver weg van de tsunami’s en vulkaanuitbarstingen die de wereld vandaag binnen een minuut zullen verwoesten.

Waarschijnlijk zit hij in die bunker, want Geryl antwoordt niet meer.

Geryl (58), auteur van enkele standaardwerken over het einde der tijden, is de bekendste doemdenker uit de Benelux. Hij gelooft in een zonnevlekcyclus die eens in de elfduizend jaar de polen doet omdraaien met aardverschuivingen tot gevolg. Zijn advies: neem slaappillen in om dit niet te hoeven meemaken. Geryl baseert zijn onheilsvoorspelling op verschillende geschriften, waaronder die van de oude Egyptenaren en de Maya’s.

Bovenal baseert Geryl zich op angst, zeggen de mensen die 21-12-2012 eveneens in hun agenda hebben aangekruist. Vandaag, weten zij, is het einde van een tijdcyclus die volgens de Maya-kalender bijna 5.129 jaar heeft geduurd. Best bijzonder. Maar terwijl Geryl denkt dat de wereld vergaat, gelooft het gros van de einde-der-tijden-denkers óók in een nieuw begin.

‘Panners’ heten ze, de leden van het wereldwijde Planet Art Network (Pan). Ze leven volgens de 13 Manen Kalender van de Maya’s. Dertien maal een maanrondje, 28 dagen, plus één extra dag om te bezinnen. Dat is precies een jaar.

Het is een natuurlijk ritme, opgelegd door de aarde, niet door de mens. Want zoals we nu leven, volgens de ‘kunstmatige’ gregoriaanse kalender, klopt er niets van. Dan weer 28 dagen, dan weer 31. Dat geeft alleen maar onrust, oorlog, honger en economische crisis.

Vandaag is zo’n extra dag om te bezinnen. Niet alleen op het volgend jaar, maar op een hele nieuwe cyclus. Het is een kans op een betere wereld, zonder problemen die de kapitalistische, individualistische wereld bracht. Elke Panner bezint op zijn eigen manier: de één koopt nog snel een nieuwe keuken, de ander sluit de komst van een timeship niet uit. Panners zijn een beweging, nog jong, met de Maya-kalender als bijbel. In Nederland leven enkele duizenden Panners, wereldwijd zeker honderdduizend.

Nog niet zo lang geleden kreeg Pan wereldwijd voet aan de grond. Cruciaal was een bijeenkomst dertien jaar geleden in Chili, georganiseerd door ‘profeet’ José Argüelles, een Amerikaan die de ingewikkelde Maya-symboliek wist te vertalen en in zeven weken tijd overbracht aan 144 mensen uit de hele wereld. Zij moesten de kennis verder verspreiden.

„Een magische ervaring”, zegt Marjon Beukering (54) uit Eindhoven, die vandaag mediteert voor een nieuwe, betere wereld vanuit een Maya-tempel in Mexico. Zij was erbij op die bijeenkomst in Chili, als een van de twee Nederlanders. Ze móést erbij zijn. Beukering zocht naar het antwoord op de vraag ‘waarom ben ik hier?’.

Als adoptiekind was Beukering het zwarte schaap. Ze had geen speciale band met haar ouders. Haar broer en zus spanden tegen haar samen. Beukering was een buitenbeentje en vertrouwde meer op haar intuïtie dan op de ratio waar het in de maatschappij om draait. Dus toen ze door een kapotte rem ’s nachts van haar fiets viel en maanden haar bed niet uitkon, wist ze: dit is een teken, tijd om te bezinnen. De reis naar Chili kon weleens het antwoord geven op haar vragen. „Ik twijfelde, want de reis was duur. Kon ik het geld missen? Bij een etentje vond ik een kwartje onder mijn stoel.” Ook dat was een teken. „Mijn tafelgenoot zei: dit moet je doen, Marjon.”

Kort daarop kwamen zo’n veertig Nederlanders geregeld in kraakpanden bijeen. Ze legden de basis voor de Pan-beweging in Nederland. De leden zaten in een kring: iedereen een even grote stem. Zo probeerden ze betekenis te geven aan de teksten van Argüelles. De teksten waren in het Engels.

„Daar ontstonden de meningsverschillen”, zegt Nicole Zonderhuis (42) uit Utrecht. „Neem zo’n woord als target. Vertaal je dat als ‘doel’ of als ‘doelgerichtheid’?”

Vandaag zal Zonderhuis met ratels en kruiden mediteren vanuit haar zolderkamer. Ter voorbereiding heeft ze haar spaargeld, symbool van de ‘oude’ wereld, gestopt in een nieuwe keuken en een houten vloer.

Ook Zonderhuis, opgegroeid in Heerhugowaard, voelt zich ‘anders’. „Nieuwe bril? Nieuw kapsel? Ik zie het niet.” Als kind al deed ze er niet aan mee. Klasgenoten maakten afspraken om naast elkaar in de schoolbus te gaan zitten. „Ik niet, dus zat ik altijd naast de sukkeltjes.”

Het zijn sociale codes die ze niet kan, maar ook niet wil begrijpen. Waarom zou je niet één lange dag naar school gaan, in plaats van vijf keer kort? Waarom leven volgens een opgelegd ritme? „Mijn hele leven fietste ik tegen de wind in. Nu heb ik eindelijk wind mee.”

Die boodschap wilde de Pan-beweging verspreiden, zo ver mogelijk. Er werden ‘Pannetjes’ opgericht: Pan Holland, Pan Friesland, Pan Zeeland, Pan Ur. Om te groeien was organisatie nodig. Woordvoerders. Uitvoerders.

Maar al snel ontstonden interpretatieverschillen. Niet alleen over de vertaling van Argüelles’ woorden, ook over details zoals welke kunstenaar de kalender mocht vormgeven. De Pannen stonden soms lijnrecht tegenover elkaar. Er kwamen scheuringen. Belangrijkste kwestie: hoe strikt vat je de leer van Argüelles op?

„Sommigen waren alleen nog maar met getallen bezig”, zegt Zonderhuis, die haar eigen editie van de Maya-kalender uitgeeft. Terwijl: voor haar is vooral de cultuur van de Maya’s van belang. In haar werkkamer tikt nog gewoon de klok, gregoriaanse tijd. „Ik moet toch mijn kinderen van school kunnen halen.”

Bewoners van de gekraakte steenfabriek in het Groningse Wirdum hebben wel de wijzers van de klok gesloopt. Ze leven sinds anderhalf jaar op het terrein vol nomadische tenten, caravans en kleurige kunst. Het toilet is buiten, elke boom zijn eigen gouden straal.

In de centrale woonkamer stookt Rietje Sarfaty (54) de houtkachel op. Langs de voordeur scharrelt een pauw, op tafel ligt notenbrood en buurtbewoners schuiven aan voor koffie. Aan een lange houten tafel leest Willem van Zwol (41) met gedragen stem het gezelschap voor uit een verweerd exemplaar van Maya Astrologie door Aluna Joy Yaxk’in.

Alleen het overbrengen van de Maya-boodschap was niet meer voldoende voor de leden van Pan Ur. Niet dat andere Panners verkeerd zijn, zegt Rietje Sarfaty. Ze slaat met haar hand op tafel. „Maar wij hebben het gewoon correct vertaald, zoals het was.”

Pan Ur scheidde zich af en koos ervoor helemaal mee te bewegen met het ritme van de aarde. „Dan kun je niet meer in een rijtjeshuis blijven wonen.” Geen elektriciteit, geen stromend water, slapen als het donker wordt en eten uit eigen tuin. „In de maatschappij word je constant afgeleid”, zegt Sarfaty. „Reclames, televisie. Je krijgt geen rust.”

Als dochter van een Joodse vader met oorlogsverleden kon God bij Rietje Sarfaty de pot op. Maar de zoektocht bleef. „Deze wereld bevalt mij niet. Het moet anders.” En precies dat gebeurt vandaag, verwacht ze. Alles is mogelijk, Sarfaty sluit niets uit. „Ik sluit alles in.”

Banken vallen om.

Elektriciteit valt uit.

Drie dagen duisternis.

Een timeship komt langs.

Maar wat ze vooral hoopt: dat het einde van de cyclus een nieuw inzicht geeft over hoe verkeerd de wereld bezig was. „Ik hoop dat bij de mensen de schellen van de ogen vallen.”