Balans van het boekjaar

Vier keer Oek de Jongs Pier en oceaan, driemaal de biografie van de Amerikaanse president Lyndon Johnson, twee keer McEwan, Mysliwski en Macfarlane – dit zijn onze favorieten van het bijna voorbije jaar.

Arie van den Berg

Tomas Lieske: Haar nijlpaard optillen. Querido, 64 blz. € 17,95

Superieure gedichten over engelen, acteurs en een turfsteker als rituele passanten.

Durs Grünbein: Koloss im Nebel. Suhrkamp, 226 blz. € 29,50 (geb.)

Poëzie als een schilderijententoonstelling. Grünbein tart en koestert je ogen.

Jerry White: London in the Eighteenth Century. The Bodley Head, 682 blz. € 36,95 (geb.)

Wanneer schrijft iemand nou zo’n panoramisch boek over Amsterdam?

Margot Dijkgraaf

Mona Ozouf: La cause des livres. Gallimard, 560 blz.€ 24,40

De briljante Franse historica en essayiste Mona Ozouf bundelde haar absolute topstukken.

Alice Kaplan: Dreaming in French. The Paris years of Jacqueline Bouvier Kennedy, Susan Sontag and Angela Davis. The University of Chicago Press, 272 blz. € 26,-

Een schitterend geschreven boek over hoe een jaar in Frankrijk je leven kan veranderen.

Matthias Enard: Rue des Voleurs. Actes Sud, 256 blz. € 23,15

Een Franse schrijver meet magistraal de polsslag van Europa en de Arabische wereld, maar kreeg er toch niet de Prix Goncourt voor.

Jan Donkers

David Vann: Aarde. De Bezige Bij, 269 blz. € 19,90

Een gruwelijk meesterwerkje, dat toont dat Vann niet de eendagsvlieg is waar hij na Legende van een zelfmoord voor werd gehouden.

Kevin Powers: De gele vogels. Prometheus, 236 blz. € 16,90

Dit boek verscheen hier ongeveer tegelijk met een andere briljante Irak-roman van Ben Fountain, Billy Lynn en hoe hij de rust overleefde. Maar Powers’ boek beklijft langer, vanwege de indringende poëtische toon.

Robert Caro: The Passage of Power. The Years of Lyndon Johnson, vol. 4. Knopf, 605 blz. € 31,–

Als er een hedendaagse Shakespeare zou zijn dan kon hij uit de vete tussen Johnson en Bobby Kennedy zoals hier beschreven een drama creëren dat nog eeuwen meegaat.

Rob van Essen

A.M. Homes: Vergeef ons. De Bezige Bij, 512 blz. € 19,90

Met haar panoramische maar razendsnelle roman liet A.M. Homes nog maar weer eens zien waartoe ze in staat is.

Ian McEwan: Suikertand. De Harmonie, 416 blz.€ 24,50

Het bewijs dat een luchtige roman ook heel inventief en speels kan zijn.

James Joyce: Ulixes. Athenaeum- Polak& Van Gennep, 800 blz. € 44,95

Een van de mooiste literaire gebeurtenissen van het jaar was deze frisse en soepele nieuwe Nederlandse Ulysses-vertaling door Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes.

Elsbeth Etty

Ian McEwan: Suikertand. De Harmonie, 416 blz. € 24,50

Ingenieus, spannend en amusant verhaal dat licht werpt op de vroege jaren zeventig en de inzet van McEwans eigen schrijverschap.

Robert Caro: The Passage of Power. The Years of Lyndon Johnson, vol. 4. Knopf, 605 blz. € 31,–

Het fenomenale vierde deel van de alomvattende biografie van Johnson is een schoolvoorbeeld van wat de biograaf als geschiedschrijver vermag.

Oek de Jong: Pier en oceaan. Atlas Contact, 805 blz. € 39,95

Proustiaanse evocatie van een verloren gewaande tijd (de naoorlogse decennia in Nederland) uitmondend in de annunciatie van een groot en hooggestemd schrijverschap.

Arjen Fortuin

Martin Michael Driessen: Vader van God. Wereldbibliotheek, 206 blz. € 17,90

Briljant. Bijbelvast. Blasfemisch. Onmisbare vader-zoonroman over de wederwaardigheden van God.

Peter Terrin: Post Mortem. De Arbeiderspers, 286 blz. € 19,95

De meeste romans gaan over de macht van de verbeelding. Post Mortem verbeeldt de onmacht ervan.

Tim Krabbé: Wij zijn maar wij zijn niet geschift. De schietpartij van Columbine. Prometheus, 416 blz. €19,95

Merkwaardig en monomaan onderzoeksboek dat onverwacht inzicht geeft in Krabbé en Columbine. Literaire non-fictie bestaat echt.

Kester Freriks

Karl Ove Knausgård: Liefde. Mijn strijd 2. De Geus, 602 blz. € 25,–

Indrukwekkend tweede deel van Knausgårds autobiografische reeks, ditmaal over de ondraaglijke spanning tussen huwelijkse banden en literaire creativiteit.

Robert Macfarlane: De oude wegen. De Bezige Bij, 352 blz. € 24,95

Poëtisch reisverhaal vol verwondering en verrassende observaties over het bijzondere van bekende landschappen en eeuwenoude wegen.

Reggie Baay: Gebleekte ziel. Athenaeum-Polak & Van Gennep, 256 blz. € 17,95

Prachtige historische roman over het heen en weer geslingerd worden tussen Oost en West, tussen Nederlands-Indië en Nederland.

Bart Funnekotter

Anthony Beevor: De Tweede Wereldoorlog. Ambo, 960 blz. € 49,95

Standaardwerk waarin Beevor op de van hem bekende wijze wisselt van perspectieven: van frontlinie tot topconferentie. Lezenswaardig, ook voor wie denkt alles al over de oorlog te weten.

Bart van der Boom: ‘Wij weten niets van hun lot’. Gewone Nederlanders en de holocaust. Boom, 540 blz. € 29,90

Het definitieve boek over de vraag wat Nederlanders tijdens de oorlog wisten van de Holocaust. Maakt een einde aan de mythe van de schuldige omstander.

Norman Davies: Vanished Kingdoms. The History of Half-Forgotten Europe. Penguin Books, 848 blz. € 17,80

Een bruisend requiem voor de verliezers van de geschiedenis.

Roelof van Gelder

Piet Emmer en Jos Gommans: Rijk aan de rand van de wereld. De geschiedenis van Nederland overzee, 1600-1800. Bert Bakker, 542 blz. € 29,95

Het actueelste overzicht van de geschiedenis van de VOC en de WIC. Een proeve van global history met een sterk economisch accent.

Jan Willem Stutje: Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Een romantische revolutionair. Atlas Contact, 551 blz. € 34,95

‘Us verlosser’ zowel geplaatst in internationaal perspectief als in huiselijke kring en geschetst als een autoritaire ruziezoeker.

Dick E.H. de Boer: Emo’s reis. Een historisch culturele ontdekkingsreis door Europa in 1222. Friese Pers/Noordboek, 496 blz. € 24,95

Een prachtig geïllustreerde, informatieve reconstructie van de reis die de Groninger abt Emo maakte van Wittewierum naar Rome. En terug.

Robert Gooijer

Håkan Nesser: Een heel ander verhaal. De Geus, 598 blz. € 17,50

Inspecteur Barbarotti krijgt brieven van een moordenaar en piekert over het verband tussen de doden en tussen hemzelf en de moordenaar. Beste plot van het jaar, uitzonderlijke en rare thriller.

Gillian Flynn: Donker hart. Boekerij, 432 blz.€ 19,95

Uitmuntend geschreven thriller over de verdwijning van de vrouw van hoofdpersoon Nick is een briljante ‘mindfuck’; zowel Nick als de lezer zijn het spoor snel bijster.

Andrej Longo: Wie heeft Sarah vermoord? Serena Libri, 203 blz. € 18,90

Gevoelige, lome en zeer Italiaanse zoektocht van de ontstelde jonge agent Acanfora naar de moordenaar van Sarah, ‘zijn’ eerste dode.

Ger Groot

Hannah Arendt: Denken. Klement, 304 blz. € 29,50

Indrukwekkend essay over het kwaad van de gedachtenloosheid en de vraag wat écht denken nu eigenlijk is.

Gilles Deleuze: Verschil en herhaling. Boom, 480 blz. € 59,50

Intellectuele aanstellerij of een van de diepste beschouwingen uit de 20ste-eeuwse filosofie? In ieder geval een boek waarover je je het hoofd moet breken.

Josep Maria de Sagarra: Knoflook en pekel. Menken Kasander & Wigman, 215 blz. € 22,50

Rauw drama in een Catalaans vissersdorp, vroeg in de 20ste eeuw. Zelden werd de taal zo zinnelijk gebruikt.

Caroline de Gruyter

David Graeber: Schuld, de eerste 5000 jaar. Business Contact, 592 blz. € 35,-

Plaatst de eurocrisis in een ander licht door een andere, historische kijk op het begrip ‘schuld’.

Jean-Claude Piris: The future of Europe; towards a Two-Speed Europe? Cambridge University Press, 166 blz. € 24,-

Het voormalig hoofd juridische zaken van de Europese raad is een van de weinigen die vooruitkijkt en realistische mogelijkheden voor Europa in kaart brengt, in plaats van terugblikt. Verfrissend door het gebrek aan drama.

Michael Odaatje: The Cat’s Table. Jonathan Cape, 287 blz. € 11,-

Autonome, autobiografische roman over een jongetje op een schip tussen twee continenten.

Ronald Havenaar

Oek de Jong: Pier en oceaan. Atlas Contact, 805 blz. € 39,95

Anton Wachter heet vijftig jaar later Abel Roorda. Oek de Jong evenaart Vestdijk in mooie roman-fleuve over de jaren vijftig en zestig.

Robert A. Caro: The Passage of Power. The Years of Lyndon Johnson, vol. 4. Alfred A. Knopf, 605 blz. € 31,00

In het genre politieke biografie is Caro de beste. Over Lyndon Johnson als vicepresident en beginnend president (1961-1964).

J.L. Heldring: Dezer dagen. Van Oorschot, 224 blz.€ 17,50

In deze bloemlezing, zijn afscheid van de publiciteit, toont Heldring dat scherpte en beschaving goed zijn te combineren.

Bas Heijne

Michael Sandel: Niet alles is te koop. Ten Have, 288 blz. € 19,95

Niet zo goed als Justice, maar ook in zijn nieuwe boek gaat Harvardprofessor Sandel aan de hand van ethische dilemma’s op zoek naar waarden die niet enkel pragmatisch of commercieel zijn.

Jonathan Haidt: The Righteous Mind. Allen Lane, 448 blz. € 28,50

Over morele psychologie: waarom onze overtuigingen vooral emoties zijn en we vaak volharden in standpunten tegen beter weten in.

Zadie Smith: NW. Prometheus, 304 blz. € 19,95

Uitdagende, vitale roman over mensen die opgroeiden in dezelfde arme Londense wijk wiens verwachtingen het moeten afleggen tegen de vaak schrijnende realiteit. Wrang, komisch, ontroerend.

Arnold Heumakers

Anton Valens: Het boek Ont. Augustus, 352 blz. €19,95

Krankzinnige, maar stiekem aangrijpende roman, die het openen van de post voortaan tot een heroïsche daad maakt.

Jacob Groot: Adam Seconde. De Harmonie, 320 blz. € 19,90

Het kijken naar pornografie verandert in een openbaring van metafysische allure dankzij deze zeldzaam poëtische roman met eindeloos veel facetten.

Kees ‘t Hart: Hotel Vertigo. Querido, 300 blz. € 19,95

Lees deze even melancholische als spannende roman over de speurtocht naar een gemiste kans in het leven, en Hitchcock zal nooit meer dezelfde zijn.

Bernard Hulsman

David Priestland: Merchant, Soldier, Sage. A New History of Power. Allen Lane, 331 blz. € 29,90

Indrukwekkende grote greep van de Britse historicus David Priestland die eindigt in een verhelderende analyse van de huidige financiële crisis.

Jean-Louis Cohen: The Future of Architecture. Since 1889. Phaidon, 528 blz. € 65,-

Jean-Louis Cohens architectuurgeschiedenis van de twintigste eeuw is opzienbarend anders: ook Auschwitz heeft er een plek in gekregen.

R.J. Smith: The One. The Life and Music of James Brown. Gotham Books, 455 blz. € 27,-

Nietsverhullende maar liefdevolle biografie van de man die de blues, de muziek van verliezers, veranderde in funk, de muziek van winnaars.

Auke Hulst

John Williams: Stoner. Lebowski Publishers, 320 blz. € 19,95

Vergeten meesterwerk. Trefzeker portret van een gemankeerd leven dat gered wordt door de liefde voor lesgeven en literatuur.

Valeria Luiselli: Valse Papieren. Karaat, 144 blz. € 16,90

Roman in essays? Verhalenbundel? Memoires? Filosofisch traktaat? Luiselli leidt ons door een persoonlijk labyrint van schrijvers, gedachten en wereldsteden. Literatuur, maar dan anders.

Denis Johnson: Treindromen. Anthos, 96 blz. € 12,95

Eindelijk in boekvorm, deze parel uit The Paris Review. Evocatief portret van het (ruw) ontluikende Amerikaanse westen. Johnson blijkt op de vierkante millimeter net zo goed als op het immense speelbord van zijn Vietnam-meesterwerk Tree of Smoke.

Toef Jaeger

Arnon Grunberg: De man zonder ziekte. Nijgh & Van Ditmar, 160 blz. € 17,50

Tijdens zijn proces zwaaide piloot Julio Poch even naar de camera’s – zoals Grunberg zijn man zonder ziekte al had laten doen bij zijn fatale proces. Grunberg is een van de weinige schrijvers wiens fantasie groot genoeg is om de werkelijkheid te bevatten.

Paul Theroux: De Benedenrivier. Atlas Contact, 380 blz. € 21,95

Van een hulpverlener vol idealen in Malawi blijft weinig méér over dan een angstige man die mislukking op zijn voorhoofd heeft staan. Wie iets over ontwikkelingshulp wil zeggen, moet eerst De Benedenrivier lezen.

Teju Cole: Open stad. De Bezige Bij, 320 blz. € 19,90

De psycho-geograaf Julius neemt in New York de schade op van een getraumatiseerde stad, als ‘flaneur van rampen’ zoals de auteur het zelf noemde. Zo mooi kan literatuur zonder plot zijn.

Anneriek de Jong

Catalin Dorian Florescu: Jacob besluit lief te hebben. Signatuur, 330 blz. € 19,95

Grandioos epos over hebzucht en verraad, gesitueerd in de Roemeense Banaat en verteld in beelden die je nooit meer vergeet.

Sherko Fatah: De dief van Bagdad Cossee, 480 blz. € 22,90

Dat er aan de zijde van Hitler ook moslims uit het Midden-Oosten vochten is een onbekend hoofdstuk uit de wereldgeschiedenis waar Fatah zich met hyperrealistische hardheid aan waagt.

Julia Franck: Rug aan Rug. Wereldbibliotheek, 320 blz. € 19,90

In de vroege DDR heeft een moeder het zo druk met haar idealen dat zij het bestaan van haar kinderen gewoon vergeet: pijnlijke literatuur, in de goede zin van het woord.

Atte Jongstra

Winfried Wihelmy (red.): Seliges Lächeln und höllisches Gelächter. Das Lachen in Kunst und Kultur des Mittelalters. Dommuseum Mainz, 252 blz. € 19,80

Instructieve artikelenbundel, fraaie uitgave, over boeiende vraagstukken als ‘waarover lachte men in de middeleeuwen?’ en ‘lachen in de Bijbel’.

Andrew Hugill: Pataphysics. A Useless Guide. MIT Press, 275 blz. € 29,90

Bijzonder nuttige studie, die de raadselen van de ook in ons land ernstig beoefende neo-wetenschap (Bâtafysica) duidt en uitbreidt.

Karl Friedrich Schinkel: Geschichte und Poesie. Hirmer Verlag, 360 blz. € 40,-

Prachtige catalogus. Overzicht van leven en werken van deze altijd weer verbluffende architect-schilder bij zijn 200ste geboortedag.

Marco Kamphuis

Boris Zjitkov: Viktor Vavitsj. Atlas Contact, 704 blz. € 49,95

De chaos van de Eerste Russische Revolutie in onvergetelijke scènes.

Wieslaw Mysliwski: Steen op steen. Querido, 526 blz. € 24,95

Een welbespraakte boer draagt het Poolse landleven ten grave. Over liefde voor paarden en de kunst van het maaien.

Lojze Kovacic, De nieuwkomers II. Van Gennep, 298 blz. € 19,90

Deel twee van deze Sloveense trilogie was de verrassing van het jaar. Een wonderlijke jongen – straatschoffie en beginnend schrijver – ontdekt Ljubljana en de wereld: ‘Zo, dus dat was nu neuken, het grootste geheim tussen man en vrouw! Nog erger dan de akeligste gymnastiekoefeningen!’ Hij is zijn teleurstelling echter snel te boven.

Sebastiaan Kort

Oek de Jong: Pier en oceaan. Atlas Contact, 804 blz. € 39,95

Verbluffende revitalisering van de zintuigen. Schraapt het roest van het bewustzijn.

Wytske Versteeg: De wezenlozen. Prometheus, 199 blz. € 17,95

Debutante strekt zich in de taal uit als een kind in zee. Nota bene in een boek waarin iemand de taal áfschaft.

Patrick Bassant: Joy. Wereldbibliotheek, 157 blz. € 17,90

Debutant doet lichtje aan in het vriesvak van het moderne leven.

Michel Krielaars

Wieslaw Mysliwski: Steen op steen. Querido, 526 blz. € 24,95

Aangrijpende roman waarin een boerenzoon de geschiedenis vertelt van zijn eigen leven en van het Polen in WOII en onder het Russische juk van na 1945.

Nir Baram: Goede mensen. De Bezige Bij, 508 blz. € 23,90

Israëlische roman over een jonge Duitser en een jonge Joodse Russin die vermalen worden door hun naïeve medeplichtigheid aan de dictaturen van Hitler en Stalin.

Oek de Jong: Pier en oceaan. Atlas Contact, 805 blz. € 39,95

Proust ontmoet Anthony Powell in een epische roman die zich afspeelt in het benauwende, christelijke Nederland van de wederopbouwjaren.

Michiel Leezenberg

Abolqasem Ferdowsi: Het boek der koningen (Shahname). De verhalen van Rostam. Bulaaq, 496 blz. € 39,50

Een van de grootste meesterwerken uit de Perzische literatuur eindelijk ontsloten.

Tony Judt: Thinking the Twentieth Century. Heinemann, 432 blz. € 38,95

Postuum gepubliceerde memoires van een bewonderenswaardig veelzijdig leven nodigen de lezer uit tot nadenken over zijn eigen plaats en rol in de openbaarheid.

John E. Joseph, Saussure. Oxford University Press, 800 blz. € 38,-

Een vakkundige biografie van de grondlegger van de moderne taalwetenschap en ook een meeslepende generatieroman.

Janet Luis

Thomas Rosenboom: De rode loper. Querido, 252 blz. € 19,95

Een tragikomische roman over eenzaamheid in Arnhem en Zevenaar – en andere ongemakken.

Jeroen Brouwers: Restletsels. Atlas Contact, 296 blz. € 21,95

Montere beschouwingen over een verlamde schrijfhand ten gevolge van een herseninfarct – en andere ongemakken.

Gerard Koolschijn: Geen sterveling weet. Athenaeum-Polak & Van Gennep, 520 blz. € 21,95

Een lekker dik winterboek over een gereformeerde jeugd, een mislukt huwelijk, maatschappelijke verplichtingen, en meer zorgen – en andere ongemakken.

Guus Middag

The Complete Poems of Philip Larkin. Ed. Archie Burnett. Faber and Faber, 730 blz. € 61,95

Het ideale boek voor de Larkin-liefhebber: eerst alle gedichten, dan alle achtergronden.

Gerrit Komrij: Mijn Poëziekalender voor het jaar 2012. Van Gennep, 365 blz. € 14,95

De ideale poëziekalender: elke dag een goed gedicht en een geestig en goed geschreven bijschrift. Door het overlijden van Komrij zal er geen vervolg op komen. Kan zo herdrukt worden voor 2013.

Rolf Dobelli: De kunst van het heldere denken. 52 denkfouten die u beter aan anderen kunt overlaten. Vert. Liesbeth van Nes. De Bezige Bij. 176 blz. € 18,90

Het ideale zelfhaatboek: 52 denkfouten die ik zelf had moeten bedenken.

Maartje Somers

Robert Skidelsky & Edward Skidelsky: How much is enough? The Love of Money and the Case for the Good Life. Allen Lane, 243 blz. € 25,-

Elegante bespiegeling over het doel van economisch beleid, van vader-econoom en zoon-filosoof. Vertaling verschijnt in februari.

Robert Macfarlane: De oude wegen. De Bezige Bij, 352 blz. € 24,95

Niemand schrijft mooier over natuur dan Macfarlane. Dit boek gaat over de sporen die de mens nalaat in het landschap.

Paul Verhaeghe: Identiteit. De Bezige Bij, 256 blz. € 19,90

Doordachte en felle aanklacht tegen de ratrace die wij leven noemen en de tol die dat van ons eist.

Thomas de Veen

John Green: Een weeffout in onze sterren. Lemniscaat, 264 blz. €16,50. 16+

Green stelt een nieuwe norm voor young adult-literatuur, met een even intelligente als aangrijpende roman over leven, liefde en literatuur in tijden van kanker.

Simon van der Geest: Spinder. Querido, 232 blz. €13,95. 10+

Dagboek over een broederoorlog om een kelder leest als een bloedstollende thriller, is psychologisch ijzersterk, ontknoopt briljant en ontroert. Een lievelingsboek.

Charlotte Dematons: Nederland. Lemniscaat, 56 blz. € 24,50

Non-fictie, fictie en prentenboek ineen, en voor alle leeftijden, én nu al een standaardwerk: platen van een encyclopedische volheid over alles wat Nederland(s) is. (En zoek het poepende mannetje in de duinen.)

Marianne Vermeijden

Robert Joost Willink: Reis naar het noodlot. Amsterdam University Press, 250 blz. € 29,50

Secuur verslag, heel secuur, van een verbijsterende reis over en langs de Nijl, halverwege de 19de eeuw, ondernomen door rijke Haagse dames zonder realiteitszin.

Gijsbert van der Wal: Wijd open ogen. De Bezige Bij, 400 blz. € 32,50

Bekende en onbekende schilderkunst speels, associatief en vaak roerend raak in woorden gevat door een jonge kunsthistoricus die niet de kunsthistoricus uithangt.

Steve McCurry: The Iconic Phographs. Phaidon, 268 blz. € 49,50

Als boeddhist rondkijken in vooral Azië en dan zulke innemende, beeldschone kleurenfoto’s maken van medemensen en landschappen dat de huismus zich een wereldreiziger waant.