Vrouwen zijn winnaars van de crisis

Waar de industrie is verdwenen in de Verenigde Staten grijpen vrouwen in rap tempo de macht op de arbeidsmarkt.

Correspondent Verenigde Staten

Opelika. Jennifer Tsantes, zakenvrouw en moeder van drie jonge kinderen, denkt na en gaat haar kennissenkring langs. Neem dat bevriende stel, zegt ze. De man had een goede baan als manager, zijn vrouw was thuisblijfmoeder. De economische crisis kwam, zijn bedrijf ging failliet. Zij ging solliciteren en belandde als administratief medewerker op een universiteit in de buurt. Ze is al een paar jaar kostwinner. Hetzelfde gebeurde bij dat advocatenstel: hij had geen opdrachten meer, zij geeft nu leiding aan een kantoor.

Tsantes, een goedlachse veertiger uit de Amerikaanse staat Alabama, heeft het zelf ook meegemaakt. Haar echtgenoot bracht het geld binnen toen hij nog chef-kok was. Hij raakte uitgekeken op zijn werk, probeerde een kantoorbaan. Het werd niks. Hij moest zo hard werken dat hij zijn honkbalvrienden miste. Tsantes voedde de kinderen op en bouwde intussen aan een eigen bedrijf. Ze adviseert nu startende ondernemers. „Op een dag zei mijn man: ‘Oké, ik vind het niet erg dat jij het geld verdient’. Hij ging nog maar drie dagen per week werken, terwijl ik zeven dagen per week weg ben.”

Opelika, een stadje in het oosten van Alabama, is geen plek om een economische omwenteling te verwachten. Tot het einde van de vorige eeuw leefden de meeste inwoners van de textielindustrie. Die fabrieken zijn inmiddels gesloten. De tweede klap volgde snel: de kredietcrisis van 2008, die honderden inwoners uit hun huizen joeg. Maar economische tegenspoed brengt ook winnaars voort, zegt econoom Joe Sumners. Hij leidt de vakgroep Economie aan de Universiteit van Auburn, een paar kilometer van Opelika. „De vrouwen nemen hier een steeds betere economische positie in. Ze vullen het gat op dat hun werkloze mannen laten vallen.”

De mannen die de afgelopen jaren hun baan verloren, zijn volgens Sumners vaak bitter en teleurgesteld. „Ze moeten zich bijscholen, want de twintigste-eeuwse industrie komt nooit meer terug. Het lukt ze vaak niet zich daarvoor te motiveren. De banen van nu vragen geen fysieke kracht of uithoudingsvermogen.”

Het gevolg is, zoals Sumners het noemt, een „feminisering van de arbeidsmarkt”, die ook te zien is in andere postindustriële staten als North Carolina en West Virginia: vrouwen gaan meer verdienen dan mannen. In de regio van Opelika, schreef de feminist Hanna Rosin in het recente boek The end of men, ligt het gemiddelde inkomen van vrouwen 40 procent hoger dan dat van mannen. „Inderdaad worden de meeste economische topposities hier door vrouwen vervuld”, erkent ook voorzitter Barbara Patton van de lokale Kamer van Koophandel. „Het hoofd van de dienst Economische Zaken, de voorzitter van de bedrijvenkoepel, ikzelf. Allemaal vrouwen.” De laatste tijd komen er langzaam weer fabrieken terug in de regio, zegt Patton. Ditmaal fabrieken waar gespecialiseerde apparatuur voor auto’s en de ruimtevaart wordt gemaakt. „Dat werk kunnen vrouwen net zo goed doen als mannen. Er komt weinig kracht bij kijken, en je hebt meer aan gemotiveerd personeel. Vrouwen vinden het leuk.”

John Green (62) woont iets verderop, in een armoedige wijk vol houten bouwvallen. De werkloze fabrieksarbeider woont samen met een collega in een vervallen huis. Samen kunnen ze de huur betalen, zegt Green, terwijl hij een nieuw blikje bier uit de koelkast haalt. Hij wuift in zuidelijke richting. „De banen voor ons zijn verdwenen. Textiel maken ze nu voor veel minder geld in Mexico.”

Zijn zus woont verderop, in het fraai gerestaureerde centrum van het negentiende-eeuwse stadje. Ja, zij heeft wel een baan, zegt Green. Toen mensen massaal uit hun huis werden gezet tijdens de kredietcrisis begon zij een online makelaarskantoor. Green vindt zichzelf te zwak om nog een baan te zoeken. Zijn rug is te pijnlijk om zwaar werk te doen.

Alabama is geen logische plek voor een toename van vrouwen op de arbeidsmarkt, zegt zakenvrouw Jennifer Tsantes. De staat is conservatief en diep religieus. „Mannen vinden het soms nog altijd lastig om met mij te werken. Ik pas daarom goed op dat ik mannen niet de les lees; dat wordt niet geaccepteerd. Als ik een mannelijke ondernemer wil adviseren om te bezuinigen, zeg ik niet: ‘Dude, hou op met die dure lunches en afspraken op de golfbaan’. Ik doe het subtieler; laat hem zelf tot deze conclusie komen.”

Vrouwen moeten volgens econoom Joe Sumners in Alabama „nog talloze gevoeligheden overwinnen”. „De meeste mannen houden vast aan traditionele waarden en vinden dat een intelligente vrouw hooguit verpleegkundige of lerares kan zijn. Tegelijk zien ze dat vrouwen de topposities gingen bekleden die ze zelf niet wilden.” Op de Universiteit van Auburn zijn meisjes in de meerderheid.

De meeste mannen in Alabama zijn aan het idee gewend. „Ik heb alleen carrière kunnen maken dankzij de steun van mijn man”, zegt Jennifer Tsantes. „Zonder hem was ik fulltime moeder gebleven.”

    • Guus Valk