Vergezichten in nanodeeltjes

Jos Jansen: Black Box. T/m 13 jan in De Krabbedans, Clausplein 2 (De Witte Dame), Eindhoven. Boek: 20 euro. Uitgeverij The Eriskay Connection. Di t/m vr 12-17u, za 13-17u, en elke eerste zondag van de maand. ****

Het is een landje van één vierkante kilometer: vorig jaar door het Amerikaanse Intelligent Community Forum uitgeroepen tot ‘smartest region on earth’. Dit is de High Tech Campus in Eindhoven, waar achtduizend onderzoekers zich dagelijks bekommeren over zowel het kleinste als het allergrootste, dingen die je nauwelijks met je verstand, laat staan je ogen kunt bevatten. Fotograaf Jos Jansen liep er bijna twee jaar rond.

Jansen (62) is gefascineerd door het fenomeen dat de Franse wetenschapssocioloog Bruno Latour omschrijft als de ‘zwarte doos’. De mens denkt dat hij de wereld kent, maar in werkelijkheid dobberen wij rond in een ‘oceaan van onzekerheid’, met hier en daar een ‘eilandje van gekalibreerde en gestabiliseerde vormen’.

Jansen zegde een paar jaar geleden zijn topbaan als organisatiepsycholoog bij Philips op om zijn passie – fotografie – te volgen. Hij deed totaal onvoorbereid toelating tot de Sint Joost in Breda, werd aangenomen, en studeerde dit jaar als oudste student cum laude af met het fotoproject Black Box. Jansen begrijpt „geen moer” van wat de onderzoekers in Eindhoven precies doen, maar hij kan wel proberen die onbegrijpelijkheid weer te geven. Dat doet hij met een opmerkelijk oog voor detail, compositie, lichtinval en kleur.

In Black Box – een net geopende tentoonstelling in het helaas binnenkort op te heffen kunstcentrum De Krabbedans in Eindhoven – zoomt Jansen in op de slimste vierkante kilometer van de wereld. Je begint letterlijk aan de buitenkant van de campus – met een kristalhelder winters zicht op gevels, op staalblauwe lucht en sneeuw. Dan trekt de camera naar binnen. Flarden van leven en werk op de campus komen voorbij, maar ook betoverende vergezichten. Die vergezichten gaan schuil in nanodeeltjes en zijn via microscopen gefotografeerd.

Jansen noemt zichzelf documentair fotograaf, maar zijn foto’s zijn meer dan dat. Ze zijn esthetisch, met veel aandacht voor het detail van een slappe slof aan een voet, een knoop aan een boord. De stoffelijkheid van een romp of een lichaamsdeel komt bijna abstract tot uitdrukking. In Black Box zie je onderzoekers in steriele omgevingen in de weer met apparatuur die afkomstig lijkt uit A Hitchhiker’s Guide to the Galaxy. Ze dragen kleding die wat kleur betreft refereert aan de zachtheid van Vermeer. Je gaat van licht naar donker, van ‘normaal’ naar ‘abnormaal’ klein. Een chip uit een gehoorapparaat is de stadsplattegrond van een megapolis, één hoofdhaar een krioelend woud. En als je uiteindelijk daarachter kijkt, zie je alleen nog een feeëriek zwart, met hier en daar een puntje oplichtend wit.

    • Lucette ter Borg