'Ik heb geen talent voor glamour'

Op een expositie in Huis Marseille laat fotograaf Viviane Sassen haar modewerk zien.‘Ik geloof niet in de droom die veel bladen je voorschotelen.’

Bloot, is dat ook mode? Kan een foto van een naakte vrouw, zonder kleren laat staan de nieuwste mode, als modefotografie gelden? In het vrije, onderzoekende, intuïtieve werk van (mode)fotograaf Viviane Sassen wel. Want mode, dat is voor haar omhullen, verhullen, onthullen.

Het autonome werk van Viviane Sassen (40), dat ze veelal in Afrika maakt, is al vaker tentoongesteld, onder andere in FOAM. Er is werk van haar opgenomen in het Frans Halsmuseum en Jan Cunen Museum in Nederland, het MoMA in New York, het Zwitserse Winterthur Museum en in privé- en bedrijfscollecties. Maar een museumtentoonstelling van haar modewerk – ruim driehonderd foto’s uit de afgelopen zeventien jaar – is er nu pas voor het eerst, in Huis Marseille in Amsterdam.

Sassen heeft getwijfeld of ze het moest doen, zegt ze. „Mode, en dus modefotografie, is zo vluchtig, moet je dat wel in een museum ophangen? Ik ben meer geïnteresseerd in fotografie dan in mode, meer in het lichaam dan in kleding.” Om die vluchtigheid tot uitdrukking te brengen heeft ze op de begane grond een aantal foto’s als poster afgedrukt die gewoon met spijkers in de muur zijn geslagen. Ze heeft ook een nieuwe serie in de tentoonstelling opgenomen, Foreplay, waarin ze momenten vastlegt vlak vóór de eigenlijke fotoshoot, als de stylist, de assistent van de stylist, de assistent van de fotograaf en het model zich voor het moment suprême gereedmaken. Momenten van onbevangenheid, vaak gereflecteerd in hoge spiegels.

„Ik heb een haat-liefdeverhouding met mode”, zegt Sassen, die zelf ook model is geweest. „Ik geloof niet in de droom die de meeste bladen je voorschotelen. Ik heb geen talent voor glamour.”

Maar de snelheid en de energie en de creativiteit van de modewereld vindt ze geweldig. Een opleiding tot modeontwerper in Arnhem brak Sassen na twee jaar af om verder te gaan met fotografie aan de kunstacademie in Utrecht. In 2007 won ze de Prix de Rome voor de autonome serie Ultra Violet die ze in Afrika maakte, waar ze van haar tweede tot haar vijfde woonde.

Ze werkt vooral voor avant-gardetijdschriften als Dazed & Confused, Purple, POP en Fantastic Man. „Vogue en Elle zijn bolwerken van macht, niet van creativiteit.” Er zijn wel grote merken, zoals Miu-Miu, Missoni, Stella McCartney, Adidas en Craven, die het aandurven om met een fotografe te werken die zich niets van de modeconventies aantrekt en op zoek gaat naar een soms vervreemdend, soms sculpturaal beeld.

Rode hakken

Verhullen, omhullen, onthullen. Haar modellen wenden vaak hun gezicht af of zijn maar deels zichtbaar. Zo helder als de kleuren zijn, zo ongrijpbaar en verontrustend is het verhaal dat erachter lijkt schuil te gaan. Uit een soort zwerverstentje in het bos steken twee fraaie benen met adembenemende rode hakken aan de voeten. Op een betonnen platje staat een prachtige vrouw in dito jurk en stilettohakken voorovergebogen haar haar met de tuinslang te besproeien. Naast een zwembad ligt een ander mooi gekleed model dat net haar lange haar in het zwembad heeft gedoopt. In een bollenveld staat een vrouw in een jurk als een kleurige wolk, een bloem in een veld met bloemen.

Soms is het gezicht er zelfs uitgeknipt en door een egaal zwart vlak vervangen, of zien we slechts het fragment van het lichaam – en de jurk – dat in een spiegel is gevangen. Andere keren voegt ze juist extra elementen toe, zoals gekleurde lichtstrepen en -vlakken. Zo onopgesmukt als de posters beneden zijn, zo smooth glijden deze meer dan manshoge beelden aan onze ogen voorbij in een hypnotiserende loop van ruim een half uur.

In de kelder van het museum blijkt dat Sassen zelf ook dat sensuele spel kent van wegdraaien en tonen. Daar heeft ze een aantal vitrines gevuld met beelden uit haar eigen archief, onder andere zelfportretten waarvan sommige naakt. „Als model noemde ik mezelf een verlegen exhibitioniste. Altijd weer dat lichaam bedekken en uitkleden.” Een erotische foto van klassieke allure maakte ze voor een Franse sieradenontwerpster: een naakte vrouw, liggend op haar buik, waarbij haar bilnaad en de kuil tussen haar gekruiste benen met zacht fruit is gevuld.

Aan modefotografie, zeker de grote opdrachten voor merken, komt een ploeg te pas van soms wel vijftien man – in een van de vitrines van het ‘archief’ heeft ze polaroids van zo’n groep uitgestald. „Dan is er iemand speciaal voor nagels, terwijl de nagels uiteindelijk misschien helemaal niet te zien zijn.”

Met een paar vrouwen uit de modewereld heeft ze intense, vruchtbare samenwerkingen gehad. Vanaf 2001 maakte ze met Emmeline de Mooij een serie naaktreportages, een uitgekleed vervolg op een campagne voor Miu-Miu, waarbij twee lichamen in elkaar zijn verstrengeld tot één, met extra ledematen. Achter Emmeline zie je de ronding van een bil, voor haar ligt er een extra arm. Van het Franse model en styliste Roxane maakte ze een serie die nu in het tuinhuis van het museum hangt, die ook vorige maand als boek is gepresenteerd op Paris Photo.

„Mode moet altijd weer nieuw zijn, daarom is het een goed platform voor de fotografie”, zegt Viviane Sassen. „De mode is mijn laboratorium, daar kan ik vrij zijn en experimenteren.”

Viviane Sassen: In and Out of Fashion. T/m 17 maart in Huis Marseille, Keizersgracht 401, Amsterdam. Inl: huismarseille.nl. Boek van Uitg. Prestel €50.

    • Tracy Metz