Donkere dagen

Hoe vaak kun je de alarmbel luiden, zeker wanneer je zelf ook geen blauwdruk hebt van hoe het dan wel moet? Een greep uit het nieuws over de mondiale financiële sector in de maand december van het jaar 2012. Eén: een hedgefonds verdient 500 miljoen pond aan speculatie met Griekse staatsobligaties. Twee: de Zwitserse bank

Hoe vaak kun je de alarmbel luiden, zeker wanneer je zelf ook geen blauwdruk hebt van hoe het dan wel moet? Een greep uit het nieuws over de mondiale financiële sector in de maand december van het jaar 2012. Eén: een hedgefonds verdient 500 miljoen pond aan speculatie met Griekse staatsobligaties. Twee: de Zwitserse bank UBS betaalt bijna een miljard pond boete wegens manipulatie van, en speculatie met, het rente-instrument Libor. Drie: de Britse bank HSBC krijgt een boete van 2 miljard dollar voor onder meer het witwassen van drugsgeld. Die boete zou veel hoger moeten zijn om afschrikwekkend te werken, gaf de aanklager toe, maar dat kon niet want anders zou het globale financiële systeem in gevaar komen; ‘too big to fail’. En vier: het voormalige hoofd van de Britse toezichthouder FSA is overgestapt naar de Britse bank Barclay’s. Hij krijgt daar 3 miljoen pond per jaar.

Een radicale gedachte: de aanslagen van 11 september vormden een fundamentele innovatie van terreur omdat doel veranderde in middel. Niet langer blies je een vliegtuig op, nee, nu gebruikte je dat vliegtuig om iets nog veel groters op te blazen. Betekent ‘too big to fail’ hetzelfde voor bankberovingen? Niet langer haal je een bank leeg, nee, je gebruikt die bank om iets nog veel groters te plunderen, namelijk de staatskas.

Dit gaat inderdaad wat ver. Of juist niet ver genoeg. Het zijn niet alleen de zakenbanken. De financiële sector is vrijwel overal diep verrot – en dat we daar niet nog veel meer over horen vanuit wetenschap, politiek en journalistiek doet het ergste vrezen. Paranoïde? Ik hoop het, maar ik citeer intussen Kevin Spacey in de film American Beauty: ‘Never underestimate the power of denial.’

Mijn eigen nattevinger-indruk: zolang de geldpersen doordraaien maar inflatie uitblijft, merkt de gemiddelde burger relatief weinig van hoe hij wordt uitgezogen. Maar het idee dat je geld kunt blijven doordrukken zonder dat de prijzen stijgen, lijkt me even houdbaar als het idee dat je subprime hypotheken met een complex financieel instrument kunt omtoveren in superveilige triple-A-beleggingen.

Ik weet het ook niet meer. Het idee achter journalistiek in een democratie is: de mensen moeten dit weten! Dan komt er druk op politici, die de misstand aanpakken. Hoe meer ik zie en begrijp van de financiële sector, hoe meer ik me afvraag of deze gedachte nog opgaat. De sector is immuun geworden voor onthullingen. En nationale politici die binnen de lijntjes van de financiële sector blijven, kunnen in hun ‘tweede carrière’ rekenen op life changing rewards. Recent ging Labour-prominent en oud EU-commissaris Peter Mandelson naar de bank Lazard. Kassa!

Of neem dat hedgefonds, een soort agressief beleggingsfonds waarop nauwelijks toezicht is. Van die 500 miljoen winst op Griekse obligaties mag het hedgefonds eenvijfde houden, dus 100 miljoen. Geef daarvan 3 procent aan de Conservatieve Partij en je bent in één klap een van de grootste donoren.

Dit is de laatste column voor Kerst, dus misschien eisen de donkere dagen gewoon hun tol. Maar ik zie werkelijk niet hoe we hier zonder brokken uit gaan komen. Wie weet kijken we over twintig jaar terug op deze periode en zeggen: herinner je je die Occupy-beweging nog? Dat was toch eigenlijk de laatste poging om de mondiale financiële kaste terug onder controle te krijgen, zonder gebruik van geweld.

    • Joris Luyendijk