Zorg over pensioenopbouw van groeiend aantal zzp'ers

Er komen minder zzp’ers dan voorspeld, zo blijkt uit onderzoek. Maar er moet wel duidelijkheid komen over hun positie in het sociale stelsel.

Ze strooiden gretig met getallen: de FNV voorspelde in 2006 1 miljoen zzp’ers in 2010; twee jaar later voorzag toenmalig MKB Nederland-voorman Loek Hermans in 2010 zelfs 2 miljoen zelfstandigen zonder personeel. En toen het eenmaal 2010 was, noemde Nyenrode Business Universiteit een getal van 2 miljoen in 2020.

Geregeld wordt voorspeld dat de Nederlandse beroepsbevolking in de toekomst voor een groot deel uit zelfstandigen zal bestaan. Een onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) en Verwey-Jonker Instituut dat vandaag is gepresenteerd maakt een einde aan die mythe. „Het wordt niet de nieuwe norm op de arbeidsmarkt, wat je wel eens hoort, maar het wordt wel steeds groter”, zegt Fabian Dekker van het Verwey-Jonker Instituut. Anno 2012 zijn er 760.000 zzp’ers in sectoren als de bouw, zorg, post en zakelijke dienstverlening.

Zelfs als de overheid het fiscale stimuleringsbeleid voor zzp’ers deels afschaft – in het regeerakkoord wordt de zelfstandigenaftrek beperkt – groeit het aantal de komende twintig jaar toch verder. Naar verwachting stijgt hun aantal dan van 760.000 nu naar bijna 1 miljoen in 2030.

Die stijging is volgens de onderzoekers een „autonome trend”. Het doet er niet toe of de economie groeit of krimpt. Wel speelt mee dat ouderen vaker zelfstandig zijn, net zoals middel- en hogeropgeleiden. De vergrijzing en het stijgende opleidingsniveau dragen dus bij aan de toename. Ook de tijdgeest speelt een rol. „In de jaren ’80 was je een halve crimineel als je ondernemer was, een kapitalist”, zegt Daniel van Vuuren, programmaleider sociale zekerheid van het CPB. „ Nu ben je een held.”

Het onderzoek Zzp’ers en het sociale stelsel: op weg naar herziening? moet een einde maken aan de discussie over de sociale zekerheidspositie van zzp’ers. Vaste werknemers zijn automatisch verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid, zzp’ers niet. Die kunnen zelf een verzekering afsluiten, maar doen dat nauwelijks. Uit onderzoek van Wijzer in geldzaken bleek dit jaar dat 58 procent van de zzp’ers zich vanwege de kosten niet of beperkt verzekert. „Bij een vrijwillige verzekering stappen alleen de mensen in die grotere risico’s lopen”, licht Dekker toe.

Toch is dat volgens de onderzoekers geen reden om een verplichte verzekering in het leven te roepen. „De essentie van ondernemen is risico nemen”, zegt Van Vuuren.

Een heel ander verhaal is volgens de onderzoekers het probleem van de pensioenopbouw. Uit onderzoeken van de SER blijkt dat een substantieel deel van de zzp’ ers daar te weinig aan doet en een beperkt ‘pensioenbewustzijn’ heeft. „Meer dan 50 procent doet bijna niets. Dat is gewoon een sociaal probleem”, zegt Dekker. „Ik denk dat de politiek nu het voortouw moet nemen”, zegt Van Vuuren.