Werkgarantie voor ambtenaren - nog wel

In weinig sectoren wordt zo ijverig gereorganiseerd als in de non-profit. Hoe blijf je dan toch een goede werkgever?

Dilemma: doe je nog mee aan het Beste Werkgevers Onderzoek – waarbij je de deuren van de organisatie open zet en personeel vrijuit zal gaan vertellen over de werksfeer – als je zo’n beetje de impopulairste beslissing moet nemen die een leidinggevende kan maken: mensen ontslaan?

Het was in dit vierde jaar van economische crisis een reëel probleem waarmee arbeidspsycholoog Mirjam Baars, die eindverantwoordelijk is voor het NRC-onderzoek, te maken kreeg. Verschillende organisaties twijfelden of dit wel het moment was om „de vuile was buiten te hangen”.

Want gereorganiseerd werd er. Bij 67 procent van de non-profitinstellingen die Baars doorlichtte – gemeenten, agentschappen, overheidsdiensten – en bij 21 procent van de onderzochte commerciële bedrijven.

Twee jaar geleden (Baars deed toen vergelijkbaar onderzoek, voor weekblad Intermediair) waren die percentages 57 procent van de non-profitsector en 33 van de profit. Bij de commerciële bedrijven zijn de ontslaggolven dus afgenomen, bij overheidsdiensten namen ze toe.

Daarbij hoort de kanttekening dat het Beste Werkgevers Onderzoek zich er niet voor leent om conclusies aan te verbinden voor de hele economie – het is daarvoor niet uitgebreid genoeg en de lijst onderzochte bedrijven verschilt van jaar tot jaar.

Maar wie het nieuws een beetje volgt, weet ook zonder absolute cijfers: het is in het bijzonder onrustig voor wie in de non-profitsector werkt. Stoelendans bij elk ministerie. Een caloriearm dieet voor het leger, de cultuursector, het publieke omroepstelsel. Landelijke en provinciale taken worden naar gemeenten geschoven. Die schuiven weer andere taken van zich af.

Geen wonder dat het CBS en TNO bij hun Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) afgelopen editie stonden te kijken van ‘de relatief grote zorgen’ van werknemers in het openbaar bestuur. Wat de vraag oproept: hoe blijf je als non-profitorganisatie een goede werkgever, terwijl je minder geld hebt en het personeel slapeloze nachten beleeft?

Door wat de non-profitsector altijd heeft onderscheiden, zegt Mirjam Baars: de hoge werkzekerheid. Anders dan bij commerciële bedrijven betekent een reorganisatie lang niet altijd ontslag.

Van de zes non-profitinstellingen uit het Beste Werkgevers Onderzoek die reorganiseerden, gingen bijvoorbeeld slechts twee tot ontslagen over – Alliander en het UWV – en pas ná mildere ingrepen. De overige instellingen reorganiseerden door intern te schuiven.

Typisch, zegt Baars. „Om twee redenen. De bonden hebben voor ambtenaren uitzonderlijke werkgaranties bedongen. En veel instellingen dragen zelf het risico voor de WW. Dus het loont om mensen aan het werk te houden. Want ze ontslaan is amper een besparing. Je betaalt ze nog steeds.” Baars geeft het voorbeeld van een collega aan de universiteit. Zijn vakgebied verviel. Toen stelde de universiteit hem een jaar lang in de gelegenheid om zich onder werktijd te laten scholen in een nieuw vakgebied. Straks zal hij w eer lesgeven.

Niet meer van deze tijd, zulke regelingen? Dat is precies wat gemeenten onderhand vinden. Zij willen af van de ‘onbegrensde werkgarantie’ van hun werknemers, en zijn daarover in de clinch met de vakbonden.

Wat het des te interessanter maakt om uit te kijken naar het Beste Werkgevers Onderzoek van volgend jaar. Non-profit zonder bijzondere bescherming: eens zien of ambtenaren hun werkgever dan nog zo’n beste vinden.

    • Wouter Smilde