Republikeinen en Obama dichter bij elkaar met in zicht fiscal cliff

Met de ‘begrotingsafgrond’ in zicht komen president Obama en de Republikeinen nader tot elkaar. Zij moeten de staatsschuld verlagen. De Republikeinen zijn gewend het hard te spelen, maar het Amerikaanse publiek heeft genoeg van die aanpak.

Bijna niemand verwacht dat ze er níét uitkomen, maar de tijd gaat dringen. Nog maar twaalf dagen hebben Democratische en Republikeinse leiders om een gezamenlijk akkoord te sluiten dat de zogeheten ‘begrotingsafgrond’ van 1 januari afwendt.

Op 1 januari moeten ze een akkoord hebben gesloten over het verlagen van de staatsschuld. Lukt dat niet, dan treedt automatisch een reeks pijnlijke maatregelen in werking. Gisteren leken de partijen elkaar enigszins te naderen. De Republikeinse leider John Boehner, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, kondigde op een persconferentie ‘Plan B’ aan. Niet langer zullen de Republikeinen zich verzetten tegen een belastingverhoging voor de rijkste Amerikanen. Iedereen die een miljoen dollar of meer verdient, mag nu van Boehner meer belasting betalen.

Dat voorstel ligt nog ver van dat van Obama af. De president wilde inkomens boven de 250.000 dollar extra belasten, en zou volgens de Amerikaanse pers nu bereid zijn inkomens tot 400.000 dollar te sparen.

Er is dus nog een groot bedrag te overbruggen. Maar het belangrijkste is dat er sinds gisteren te onderhandelen valt. Het debat over de aanpak van de staatsschuld liep tot nu toe uitsluitend langs ideologische lijnen. Republikeinen weigerden over hogere belastingen te praten, en zoeken de oplossing vrijwel volledig in lager overheidsuitgaven.

De Democraten willen via hogere belastingen het belangrijkste deel van de tekorten aanvullen. Dit maakt de discussie over de begrotingsafgrond zo beladen: de partijen hebben een fundamenteel andere kijk op de rol van de overheid. Ze verdedigen hun basisprincipes: de Republikeinen een kleine overheid, de Democraten een verzorgingsstaat waar rijken meer aan bijdragen dan armen.

In die zin is de stap van Boehner van gisteren baanbrekend. Ook de Democraten bewegen. Zij zijn bereid te bezuinigen, en gaan akkoord met een bezuiniging van 400 miljard dollar op Medicare, een zorgprogramma voor ouderen.

Een compromis hangt dus in de lucht. De meeste analisten zeggen dat Obama en Boehner waarschijnlijk tot 30 of 31 december zullen wachten voordat ze een definitief compromis sluiten. De partijleiders moeten aan hun achterban laten zien: we hebben tot het laatste moment gevochten, meer zat er niet in.

De Republikeinen zijn gewend het spel hard te spelen. Omdat ze een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben, kunnen ze de begroting van Obama altijd blokkeren. Tijdens de crisis over het zogeheten ‘schuldenplafond’, vorig jaar zomer, was dat nog een geducht wapen.

Maar de tijden zijn veranderd: de Republikeinen kunnen zich geen al te grote bluf veroorloven. Ze weten dat het Witte Huis in een veel gunstiger positie aan de onderhandelingen is begonnen.

Allereerst zijn de Democraten veel beter uit de verkiezingen van 6 november gekomen. Niet alleen is Obama herkozen, de Democratische fracties in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden zijn ook gegroeid. Republikeinen hebben bijna overal terrein verloren, maar hebben nog wel een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Zeker de conservatieve vleugel, die tegen elk compromis over belastingen is, heeft in veel staten zware klappen gehad.

Daarbij zijn de tijden veranderd. Het Amerikaanse publiek heeft al lange tijd genoeg van de impasse in Washington. Het geeft alleen niet langer beide partijen de schuld, maar wijst naar de Republikeinen. Meer dan tweederde van de kiezers is ontevreden over de manier waarop de Republikeinen met de crisis omgaan. Ongeveer 45 procent zegt dat over Obama’s aanpak. Het grote voordeel is dat hij sinds de verkiezingen een stuk populairder is geworden. Voor het eerst sinds twee jaar keurt 54 procent van de Amerikanen zijn beleid goed. Dat is tekenend voor het gunstiger tij voor Obama. Het Congres heeft een populariteit van 27 procent.

Voor president Obama zijn de onderhandelingen een belangrijke test voor zijn tweede termijn. Slaagt hij erin de Republikeinse druk te weerstaan met een compromis dat zijn achterban bevalt, dan zijn de nieuwe verhoudingen in Washington in zijn voordeel bepaald. Tijdens de onderhandelingen over het ‘schuldenplafond’, vorig jaar zomer, kreeg hij het verwijt uit eigen kring dat hij te toegeeflijk was geweest.

John Boehner heeft een groter probleem. Hij moet samenwerken met én strijden tegen Obama. De rol van de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden is daarom complex. Hij moet zo activistisch mogelijk overkomen, want de Tea Party is nog altijd machtig in eigen kring. Maar hij moet ook voorkomen dat er op 1 januari geen akkoord ligt. Mislukken de onderhandelingen, dan zullen de Republikeinen de hoogste prijs betalen.