Finnen komen met een nieuw peer review systeem

Drie Finse ecologen hebben een nieuw, commercieel systeem opgezet om het beoordelen en publiceren van wetenschappelijke artikelen efficiënter en betrouwbaarder te maken. Ze zijn vorig jaar november gestart met hun initiatief, Peerage of Science. Wereldwijd hebben inmiddels ruim duizend wetenschappers zich ervoor ingeschreven, 34 uit Nederland. Het aantal tijdschriften dat zich eraan verbindt groeit ook en ligt nu op 22. Vorige week meldden zich nog drie nieuwe tijdschriften aan.

„Dit is een interessant initiatief”, zegt dierecoloog prof. dr. Arie van Noordwijk van het Nederlands Instituut voor Ecologie in Wageningen. Volgens hem kampt het gangbare proces van artikelen beoordelen – de zogeheten peer review – met „een groeiend probleem”.

Dat proces gaat zo: een onderzoeker dient een artikel in bij een tijdschrift – liefst met een goede reputatie en een hoge impactfactor. Een redacteur van het tijdschrift zoekt vervolgens reviewers die het stuk beoordelen. Wordt het artikel afgewezen dan zoekt de wetenschapper een nieuw tijdschrift, meestal eentje met een iets lagere standing. „En met de commentaren die hij eerder heeft gekregen houdt hij lang niet altijd rekening”, zegt Van Noordwijk uit ervaring. Dit zogeheten down-the-ladder publiceren is de afgelopen jaren erger geworden aangezien de druk op wetenschappers toeneemt om liefst veel en in zo goed mogelijke tijdschriften te publiceren.

Verder krijgen de reviewers in het huidige systeem zelden iets terug voor hun inspanningen. „Ik beoordeel tien tot veertig artikelen per jaar en er staat nooit enige beloning tegenover”, zegt Van Noordwijk.

Bij Peerage of Science werkt het anders. Een wetenschapper dient een artikel in, gratis, en geeft meteen aan wanneer hij uiterlijk de beoordeling binnen wil hebben, wanneer hij de eventuele opmerkingen heeft verwerkt en wanneer het stuk klaar is voor publicatie. Reviewers krijgen een melding van elk ingediend artikel dat binnen hun vakgebied ligt. Ze geven aan of ze een stuk binnen de gegeven tijd willen nakijken. Mocht het nodig zijn dan verbetert de wetenschapper zijn artikel op basis van het commentaar, en dient het dan opnieuw in. Het aangepaste stuk krijgt vervolgens een score van de reviewers, en die score zegt iets over de kwaliteit. Tijdschriften kunnen tegen betaling inzage krijgen in de voortgang van artikelen en kunnen aangeven of ze een artikel willen publiceren. Hoe vroeger ze in het proces willen kijken, hoe meer het kost.

Het systeem heeft speciale aandacht voor reviewers. Als alle oordelen over een artikel binnen zijn, bekijken de reviewers ook nog elkaars oordeel en geven daar een score aan (tussen 1 en 5) op basis van degelijkheid en originaliteit. Elk jaar wordt er een prijs uitgereikt aan de beste reviewer – vorig jaar was dat 5.000 euro. Verder mogen wetenschappers niet zomaar eindeloos artikelen aanbieden zonder zelf te reviewen. Het aantal reviews moet min of meer in balans zijn met het aantal ingediende stukken.

Ook Lutz Fromhage is enthousiast over Peerage of Science. Hij is dierecoloog aan de universiteit van Hamburg en tevens redacteur bij het tijdschrift BMC Evolutionary Biology, dat zich vorige week heeft aangemeld bij het Finse bedrijf. Volgens Fromhage zal het huidige, inefficiënte systeem van peer review op den duur moeten veranderen. „Ik raak nu soms gefrustreerd over hoe omslachtig het gaat.”

Volgens Van Noordwijk kent het nieuwe systeem nog wel kinderziektes. Het grootste risico is volgens hem dat er selectie optreedt onder de reviewers. Mensen die de auteur van een artikel goed kennen, in positieve of negatieve zin, zijn wellicht genegen een positieve of negatieve beoordeling te schrijven.

Mikko Mönkkönen laat weten dat het systeem nog in opbouw is. Hij is een van de oprichters van Peerage of Science, en hoogleraar ecologie aan de universiteit van Jyväskylä. Wat hij zeker weet is dat een goede en efficiënte peer review essentieel is voor de geloofwaardigheid van de wetenschap. „Jaarlijks verschijnen 1,4 miljoen wetenschappelijke artikelen en het aantal groeit.”

Peerage of Science concentreert zich nu nog op ecologie en evolutiebiologie, maar oriënteert zich om uit te breiden naar milieuwetenschappen, scheikunde en natuurkunde.

    • Marcel aan de Brugh