Bekijken: 5000 fragmenten van de Dode Zee-rollen staan eindelijk online

Een van de eerste kopieën van de Tien Geboden, Screenshot Dead Sea Rolls Digital Library

Ze waren al een tijdje in boekvorm en zelfs op een cd-rom verschenen, maar sinds gisteren zijn de Dode Zee-rollen ook online te lezen. Én je kunt inzoomen. Het Israël Museum in Jeruzalem heeft gisteren in samenwerking met Google vijfduizend fragmenten van de Dode Zee-rollen online gezet.

“Vroeg christendom, halfvergane oude teksten, geheimzinnige geleerden en onbegrijpelijke geheimhouding: het is een krachtige mix van publicitaire ingrediënten”

Dit schreef NRC-wetenschapsredacteur Hendrik Spiering in 2005 nog over de rollen. De rollen hebben lang een hoog Da Vinci Code-gehalte gehad. Mochten ze soms niet openbaar worden?

Elvis in de Dode Zee-rollen

De tweeduizend jaar oude Dode Zee-rollen zijn joodse boekrollen die verhalen over het leven van de joden en de eerste christenen tijdens het leven van Jezus. De eerste rollen werden in 1947 bij toeval gevonden in een grot in Qumran, Jordanië. Vlakbij de Dode Zee. De vinder was een jonge bedoeïenherder die een schaap wilde vangen.

De rollen worden gezien als een van de belangrijkste archeologische, en zeker een van de belangrijkste religieuze vondsten uit de twintigste eeuw. Daarvoor waren er maar weinig vroege bronnen over het onderwerp. In de Dode Zee-rollen zitten de oudst bekende manuscripten van het Oude Testament, en daarmee vormden ze een revolutie in het denken over het joden- en christendom.

De rollen werden tussen 1947 en 1967 aangekocht door Israëlische onderzoekers. Ze zouden geheime kennis over de oorsprong van het christendom bevatten. Onwaar, want de rollen zijn ouder dan het christendom. Toch hield dit idee lang stand. Wat nog verder bijdroeg aan de geheimzinnigheid van de rollen, was dat de wetenschappers die de teksten in handen hadden in de jaren zeventig en tachtig totaal niet opschoten met het openbaar maken van de teksten. Hadden de onderzoekers soms een reden om de teksten achter te houden, vroegen complottheoretici zich af. In werkelijkheid stak er niets mysterieus achter. Spiering:

“De waarheid is dat de onderzoekers hun ‘kindjes’ niet graag afgeven maar de eer voor zichzelf willen houden, ook al is dat een rem op de wetenschap. In de media krijgen natuurlijk duisterder krachten de schuld, meestal het Vaticaan.”

Maar de geruchten hielden aan. Sommigen schreven zelfs dat de geheimhouding er was om het christendom te redden, zo ernstig zouden de teksten in de rollen volgens hen zijn. En een enkeling had nog iets wildere suggesties, aldus Spiering:

“Zelfs Elvis zou in de Rollen worden genoemd, volgens sommige schandaalblaadjes, en natuurlijk de oplossing voor aids en de voorspelling van het einde van de wereld.”

De Dode Zee-rollen zijn al een tijdje geen geheim meer

Uiteindelijk zijn de geruchten over de rollen al een flinke tijd afgenomen. Spiering is nog steeds NRC’s Dode Zee-rollenspecialist, maar de internetopenbaring van de teksten komt niet meer op alle voorpagina’s te staan, zegt hij.

Begin jaren negentig kwam een versnelde publicatie op gang en kunnen we complete vertalingen van de rollen al een tijd bekijken. Jezus wordt er inderdaad helemaal niet in genoemd. In 2008 maakte de Israel Antiquities Authority bekend dat de rollen gedigitaliseerd zouden worden om ze beschikbaar te maken voor een groter publiek. Met NASA-technologie zijn de beschikbare rollen nu in twee jaar digitaal bij elkaar verzameld. Definitief openbaar dus, benadrukken de wetenschappers nog meer eens.

Vorig jaar werden al vijf van de Dode Zeerollen gedigitaliseerd. Nu zijn ze voor iedereen op internet te vinden. De wetenschappers zijn er duidelijk ook érg blij mee, getuige dit marketingfilmpje met Hollywood-achtige voice-over:

Een van de belangrijkste teksten die nu digitaal te lezen is, is Deuteronomium, het vijfde boek van de Hebreeuwse bijbel. In het boek staan de tien geboden en een deel van het eerste hoofdstuk van de Genesis.

Google werkte aan het project mee in het kader van hun “Cultural Institute” programma. Dat lanceerde de organisatie twee maanden geleden en vormt een digitaal visueel archief van belangrijke historische gebeurtenissen. Voor het project werkt Google al samen met zeventien museums en instituten over de hele wereld om cultureel en historisch materiaal beschikbaar te houden voor toekomstige generaties.

    • Anouk van Kampen