Zuma vergeet zijn wortels niet

President Zuma hoopte gisteren op het ANC-congres opnieuw te worden verkozen tot leider. Daarvoor heeft hij wel de steun van traditionele leiders nodig.

South Africa's President Jacob Zuma's dances during a traditional ritual in Nkandla on November 25, 2012 to help him keep his job. One clan elder calling on the ancestors to protect Zuma against his rivals ahead of an African National Congress (ANC) leadership vote next month. "We appeal to you all ... ancestors, to be with him, to guide him and protect him against those ganging up against him," Maqhinga Zuma said at the ceremony in Nkandla where an upgrade to the leader's private home has sparked controversy. AFP PHOTO / Stringer AFP

Correspondent Zuid-Afrika

KwaZulu-Natal. De traditionele leider Mthembu hoefde er niet lang over na te denken. Er was geen testament,maar het leek hem eerlijk beide vrouwen twaalf koeien te geven. De overleden boer was een polygamist en zijn erfenis moest door de helft. De eis van de oudste vrouw, dat ze recht had op alle koeien, was ongegrond.

Mthembu bladert in het schrift waarin hij alle zaken heeft opgeschreven waarover hij heeft besloten. Er was een geschil over de hoogte van een bruidschat, een man die niet wilde betalen voor zijn buitenechtelijke kind en een koe die op het erf van de buurman graasde. Mthembu, van de gelijknamige Mthembu-gemeenschap, loste ze allemaal op.

Vroeger zou hij stamhoofd zijn genoemd, maar sinds enkele jaren luistert hij naar de naam inkosi. Hij is een van de duizenden traditionele leiders op het Zuid-Afrikaanse platteland waar de burgers te maken hebben met twee soorten leiderschap: democratisch gekozen gemeenteraadsleden en traditionele leiders die hun functie erven.

Mthembu’s traditionele rechtbank is genesteld tussen vruchtbare heuvels in KwaZulu-Natal. Mthembu lost samen met zijn raadgevers problemen op voor wie dat in zijn gemeenschap wil. Maar, als hun budget en vervoer het toelaten, kunnen de burgers ook naar een gewone rechtbank.

President Jacob Zuma, die gisteravond – toen deze krant al naar de drukker was – hoopte zijn positie te behouden als leider van het ANC op het partijcongres in Mangaung, steunt een wetsvoorstel waarin dit wordt veranderd. Hij wil de traditionele leiders meer macht geven.

Als de wet wordt aangenomen, hebben zo’n zeventien miljoen burgers op het platteland geen andere keuze dan voor een reeks kleinere vergrijpen, zoals diefstal, naar een traditionele rechtbank te gaan. In het beste geval dienen de traditionele rechtbanken als een plek waar lokale geschillen snel worden opgelost op basis van overeenstemming tussen de inkosi en zijn raadgevers.

Maar er zijn ook traditionele leiders die heersen met ijzeren vuist en alles behalve democratisch zijn, zegt de Rural Women’s Movement die tegen de wet strijdt. De beweging is bang dat als de leiders officieel worden erkend, de slechte onder hen hun macht verder gaan misbruiken. Er is vrees voor een parallel rechtsysteem dat te weinig wordt gecontroleerd.

De steun van Zuma voor de wet komt grotendeels voort uit zijn affectie met zijn cultuur. Zuma is altijd trots geweest op zijn Zulu-wortels. Zijn aanhangers noemen hem ‘100 procent Zulu Boy’, hij is getrouwd met drie vrouwen en danst in ceremonies nog regelmatig in een dierenvel.

Maar het gaat om meer. Zuma betaalt de traditionele leiders terug voor hun steun. „Hij is voorstander van de wet, omdat hij het gevoel heeft dat hij de traditionele leiders iets schuldig is”, zegt Steven Friedman, directeur van het Centrum voor de Studie van Democratie in Johannesburg. „Hij heeft de harten in KwaZulu-Natal bij de vorige verkiezingen gewonnen omdat hij een Zulu is, maar ook omdat hij de traditionele leiders aan zijn kant heeft gekregen.”

    • Elles van Gelder