Vertrouwen is allesbepalend

Als jong meisje wilde ze al journalist worden. Tegenwoordig doet oud-VARA-voorzitter Vera Keur verslag uit verre buitenlanden. Dit is wat ze van het leven weet – tot nu toe.

‘Reizend schrijfster”, zegt ze gedecideerd. „Dat wil ik zijn.” De vraag was wat tegenwoordig het beroep is van de vrouw die bekend werd als algemeen directeur en voorzitter van de VARA . In 2009 nam Vera Keur afscheid van de omroep. Dit najaar liet ze voor het eerst weer van zich horen. Samen met haar man, journalist Theo van Stegeren, schreef ze na een verblijf van een klein jaar in Argentinië het boek Het gedroomde land.

‘Vera wil na twintig jaar leidinggeven aan de VARA even niets moeten’, staat in het begin van het boek met reisverslagen, interviews en reportages uit Argentinië. „De vrijblijvendheid die ik wilde, was na een week in Argentinië al weg omdat ik door het land geboeid raakte”, zegt ze. „Ik heb nu een nieuw leven, nieuwe arbeid. Er zijn mensen die dit niet goed begrijpen en me vragen: ben je dan verder baanloos? Maar dit is ook werk. Of het goed genoeg betaalt, moeten we maar zien.”

In haar verbouwde boerderij in de bosrijke omgeving van Huizen vertelt Keur (59 jaar) dat ze de komende jaren met haar partner vaker onderweg wil zijn om studie te verrichten en verslag te doen. „We gaan onze nieuwsgierigheid achterna in de aanname dat onze nieuwsgierigheid ook die is van menig ander”.

„Geen vetpot maar misschien wordt het dat nog. We hebben hooggestemde ambities en misschien vinden we ook uitgevers in het buitenland. En verder heb ik gelukkig heel veel gespaard en kunnen we het ons permitteren er niet van te hoeven leven.” De volgende reis van het kinderloze echtpaar staat al in de steigers. Ze gaan wederom naar Zuid-Amerika maar meer details verklapt Keur niet.

■ „Het leven is kort, dus leef ernaar. Bij ons in het gezin is veel dood geweest. Mijn zusje stierf op haar elfde, mijn broer op zijn 45ste en mijn vader op zijn 49ste. Ik heb geleerd dat je niet mag rekenen op een lang leven. Dus doe wat je moet doen en stel niet uit wat je graag wilt doen.

„Ik heb altijd willen schrijven. Als jong meisje wilde ik al journalist worden, en mijn beroepsleven heeft op drie jaar na altijd rond media en journalistiek gedraaid. Na mijn afscheid van een pittige baan bij de VARA was het eerste land dat Theo en ik bezochten Argentinië. Op onze derde dag liepen we langs het Simon Wiesenthal Centrum en toen hebben we meteen een gesprek met de directeur aangevraagd. We wilden weten hoe het gesteld was met het antisemitisme in Argentinië. Zo werden we het land ingezogen.

„Er is in Argentinië een herstructurering van de economie gaande met als doel de armoede structureel te bestrijden en iedereen te laten meedoen aan de samenleving. De daders van martelingen en moorden tijdens de militaire dictatuur worden vervolgd. We zagen er de eerste homo’s trouwen, hetgeen illustreert dat de katholieke kerk, die zo onwaarschijnlijk lang zijn stempel op het land heeft kunnen drukken, op afstand wordt geplaatst. We zagen ook wijdverbreide armoede, corruptie bij justitie, politie, vakbonden en de politiek. En al snel wisten we: hierover willen we een boek schrijven, met als vraagstelling: zal Argentinië er in slagen haar beladen verleden van militaire dictaturen en talloze economische crises achter zich te laten? Maar het moest ook een boek worden over de vreugde van het ontdekken van een nieuwe land, over de schoonheid, de cultuur en de gastvrijheid van de Argentijnen.

„Mij viel op dat het najagen van perfecte schoonheid voor Argentijnen heel belangrijk is. Veel vrouwen laten zich opereren, vooral borstvergrotingen komen er vaak voor, want de tengere lijven hebben die niet van zichzelf. Vrouwen worden daar vaak charmant oud: ook boven de zestig dragen ze het haar lang en kleden ze zich met flair. Het geeft sjeu aan het straatbeeld en vormt een deel van de charme van Buenos Aires. Nederland zou daarvan wel wat meer mogen hebben, het geeft extra aardigheid aan het leven.”

■ „Vertrouwen is allesbepalend: in jezelf, in je medemens, in de staat. Waar dat vertrouwen er niet is ontstaat disfunctionaliteit. Maar net als bij de liefde moet je ook in het hebben van vertrouwen ‘opgeleid’ zijn. Vertrouwen ontstaat waar die wordt geschonken. En een staat die zijn burgers niet vertrouwt en met onderdrukking tegemoet treedt, schept wantrouwende burgers die zich niet met de staat verbinden. Dat is in Argentinië gebeurd en dat is nog steeds heel zichtbaar. Het gekke is dat de huidige regering daar de fout maakt te liegen over zaken die iedereen waarneemt: de hoge inflatie. Daarmee creëer je geen vertrouwen.”

■ „We kennen democratie, maar we hebben maar zo weinig invloed. Ons leven wordt niet alleen bepaald door de aanwezigheid of afwezigheid van liefde, maar natuurlijk ook door geld, en dus door de economie. Europa is hard op weg in sociaal-economisch opzicht de Verenigde Staten te volgen, met de 24uurs-economie en de afbraak van sociale regelingen. In feite hebben regeringen de keuze: speel ik het economische spel volgens de regels van het wereldwijde financiële kapitaal of kies ik voor de opbouw van een sociale samenleving die achterblijvers een goed vangnet biedt, waardoor ik de vrijheid van kapitaalverschaffers aan banden leg. Ik denk dat in Nederland en de meeste andere Europese landen de meerderheid voor het laatste kiest, en toch zien we een beweging de andere kant uit.”

■ „Een samenleving moet verschillig zijn, ook over de staatsgrenzen heen. Wat er in Argentinië is gebeurd tijdens de laatste militaire dictatuur wisten we wel, maar de omvang en de intrinsieke slechtheid van het staatsgeweld imponeerden ons toen we er ons nog meer in gingen verdiepen.

„Dat de kerk de handlanger was van het militaire regime, een echte bondgenoot, medebedenker van de politiek van verdwijningen en moorden, dat was voor ons nieuw.

„Het is te hopen dat Nederland blijft bij het standpunt dat de vader van prinses Máxima, Jorge Zorreguieta, niet welkom is bij officiële bijeenkomsten. Hij liet zich nog in 1979 tot minister beëdigen, toen al heel veel bekend was van de wandaden van de Videla-regering, ook in eigen land. Zijn voorganger was opgestapt omdat hij het regime niet langer legitiem achtte.

„Ik ben wel geschrokken van het gemak waarmee kortgeleden twee vooraanstaande politici van de PvdA lieten blijken dat het weren van de man wel lang genoeg heeft geduurd. Speciaal voor hen hebben we het laatste hoofdstuk van ons boek geschreven: De Schim, over de man die er zogenaamd niet was. Onze conclusie luidt dat Zorreguieta gewetenloos is of extreem bedreven in het verdringen van onwelgevallige informatie. Hij kan maar beter de rol blijven spelen die hij al tientallen jaren zo succesvol opvoert: als de man die er niet was.”

■ „Verbeeld je nooit dat je belangrijk bent. Het is belangrijk wat je doet in het leven, maar dat is niet gekoppeld aan een hoge functie. Ik zie mensen soms met hun functie samenvallen. Dat leidt dan al gauw tot verslaving aan het openbare podium, aan de egards die daarbij komen kijken, aan de status. In feite ben je daardoor onvrij. Daar heb ik geen last van, al moet ik zeggen dat die grote reis na mijn afscheid van de VARA wel zal hebben bijgedragen aan de onthechting van het leven dat ik daarvoor leidde. Wat Theo en ik nu samen doen vergt een vorm van nederigheid, deuren gaan niet vanzelfsprekend meer open, je moet er meer je best voor doen. Het is serieus werk en ik ben niet meer omgeven door secretaresses. Gelukkig kan ik daar heel goed mee omgaan.”

Vera Keur en Theo van Stegeren: Het Gedroomde land. Reis naar het hart van Argentinië. De Bezige Bij, 304 blz, 19, 90 euro.