Alle omroepen van Europa jagen op het Scandinavische goud

Nu de Deense successeries aan hun laatste seizoen beginnen, reist Stine Jensen naar Kopenhagen op zoek naar een nieuwe Scandinavische tv-hit.

In de Zweedse serie The Death of a Pilgrim wordt de moord op Olof Palme uit 1986 eindelijk opgelost.

The Killing 3 is het laatste seizoen. In het voorjaar komt Borgen 3 en ook dat is de laatste. Waarom? Mad Men, Dexter – die gaan toch ook gewoon door tot en met nummertje zeven?

Het is kenmerkend voor de Denen, kom ik te weten. Zij melken een formule niet uit, maar zoeken naar nieuwe vormen. Op uitnodiging van distributeur Lumière was ik mee op een reis naar Kopenhagen waar nieuwe series geïntroduceerd worden voor onder andere tv-aankopers voor dagbladen en omroepen. Ik was mee als moderator van het tweede Lumière Crime Festival, begin december.

Tijdens de reis krijgt de groep geïnviteerden nieuwe series te zien, zijn er diners in de beste Deense restaurants van Kopenhagen, een rondleiding bij Nordisk Film, en, voor enkele gelukkigen (ik helaas niet): een kijkje op de set van The Bridge 2, waar Lumière nu co-producent van is. Tijdens de eerste Deense lunchtafel – smørrebrod in het Deense Filminstituut – kijk ik met een licht jaloerse blik naar de foto’s van enkele medereizigers in de sportauto van Saga Noren, de norse vrouwelijke inspecteur uit The Bridge. De producente van The Bridge grinnikt. Zij is blij met de Nederlandse belangstelling, vertelt ze, want Nederland is een belangrijke afzetmarkt voor de Denen en de Zweden: sommige series (zoals The Bridge) doen het bij ons en de Britten béter.

Na een viewing van The Killing eten we in het restaurant van Adam Price, Brdr. Price, in Tivoli. De scenarist van Borgen heeft met zijn broer twee restaurants in de hoofdstad (geïnspireerd door zijn kookprogramma, samen met zijn broer op de Deense televisie: Spise med Price, eten met Price). ‘Echt Deens eten’ is hun handelsmerk, en dus eten we Dansk bøf med Danske kartofler. Camilla Hammerich, de producente van Borgen, schuift ook aan, en ik probeer iets te ontfutselen over Borgen 3, maar het enige dat ze kwijt wil is dat de crew op dit moment „ergens héél ver weg is in het buitenland op een strikt geheime locatie”. „Zuid-Afrika, Thailand?” „Mmm, ja, nee, ja….”

De Scandinavische markt is booming. Geen wonder dat de meeste inkopers een stukje willen meepikken van het ‘Scandinavische goud’. Tijdens de rondleiding op de grootste filmmaatschappij van Denemarken, Trustnordisk, vertelt een van de salesmanager hoe ze op de tv-beurs in Cannes belaagd werd door distributeurs die allemaal opzoek waren naar ‘de nieuwe Killling’.

Over welke bedragen hebben we het eigenlijk? „The Killing? Vijf nullen qua aankoop. De omzet: zes nullen.” Aldus Jan De Clerq, die samen met Alexander Vanderputte een van de oprichters van Lumière is. Lumière heeft zo’n beetje het monopolie op Scandinavische successeries. Arne Dahl, Borgen, The Killing, Those Who Kill, Wallander, The Bridge, Liza Marklund, Snabba Cash, Millennium Trilogie, Irene Huss, ga zo maar door. Vandeputte en De Clerq vielen in 2006 met hun neus in de boter. Ze waren al liefhebber van Scandinavische thrillers en kochten op de tv-beurs van Cannes een tweede seizoen van Wallander aan. Ze kregen de serie, mits ze er ‘iets bij’ kochten – zo gaan die deals soms – namelijk drie boeken die verfilmd zouden gaan worden onder de titel ‘Millennium Trilogie’. De verkoop van Mannen die vrouwen haten was in Frankrijk blijven steken op 15.000. Toen die spectaculair steeg, realiseerden ze zich dat hier iets ‘groots’ kon gebeuren.

Vanderputte en De Clerq zien zichzelf overigens niet als distributeur, maar als ‘publisher’. ‘Publisher’, want distributie is in feite de laatste stap in het proces. Alles gaat om tijdig signaleren, en dat is dan ook wat er tijdens de trip gebeurt: eten, netwerken en nieuwe producties kijken. Het draait in deze wereld vooral om de producenten, want zíj doen de ‘handshake deals’. In Scandinavië zijn er vijf grote spelers: Miso Film, Tre Vänner, Yellowbird, DR en Film Lance – en van bijna al deze partijen ontmoeten we mensen tijdens de trip. Maar verrassend is misschien wel de allergrootste speler in het veld: Duitsland, met name de omroepen ZDF en ARD. Duitsland is een van de grootste televisieterritoria ter wereld. De series uit Scandinavië zijn in Duitsland zeer populair omdat de boeken populair zijn, en de Duitsers leveren vaak het grootste financiële aandeel in de producties.

Tijdens de trip krijg ik een blik in de keuken van de toekomstige Scandicrime, en dat is smullen (zie kaders). Vernieuwing werd al gezocht op verschillende vlakken. Door kruisbestuiving van genres bijvoorbeeld. Real Humans is science fiction-achtig drama, Anno 1790 een ‘costumecrimi’ en Dicte ‘cosy crime’. Ook zijn er gerenommeerde regisseurs die zich aan een thriller wagen, zoals Lasse Halström, die The Hypnotist van Lars Kepler verfilmde, met Lena Olin (zijn echtgenote) in een van de hoofdrollen. Die film krijgen we te zien. Olin is als altijd heerlijk om naar te kijken, het verhaal geweldig, maar Halström moet zijn draai als crimi art-director nog vinden – kansen genoeg, want de andere boeken van Kepler worden ook verfilmd.

The Killing 3 en Borgen 3 mogen dan het einde markeren van de twee meest geliefde series, maar volgens Jan De Clerq en Alexander Vanderputte gaat het Scandinavische succes nog wel even door. „De BBC houdt het ook al dertig jaar vol met kwaliteitsseries”, aldus Vanderputte. En het geheim van The Killing 3? De Clerq „Nu ja, dat einde. Dat zouden de Amerikanen nooit durven. Dat durven de Denen wel.”

En het geheim van Lumière? Tja, we hebben afgesproken dat ik geen keukengeheimen zal verklappen, maar ik kom thuis met een pistool gemaakt van Belgische chocolade, een tas vol boeken en dvd’s – én een foto van mezelf als Sarah Lund als omslag van The Killing. Kopers en journalisten worden effectief in de watten gelegd.

En is het na seizoen drie echt afgelopen met The Killing? Mij lijkt het einde van het derde seizoen een uitnodiging voor The Killing 4. Volgens mij komt-ie er. Dat moét wel. Een dealer mag de kraan niet zomaar dichtdraaien, niet zó. Seizoen vier komt toch, dat is mijn voorspelling. Dat is hoop ik het best bewaarde geheim van de Deense tv-keuken.