Laboranten zonder hoofd

Jos Jansen: Entering the black box Ontwerp: Rob van Hoesel. The Eriskay Connection, € 20,- ***

Modern wetenschappelijk hightech onderzoek is onzichtbaar. Het vindt plaats op nano- of atoomniveau. De enige manier waarop dit nog visueel gemaakt kan worden is met behulp van wiskundige formules en schaalmodellen. De Franse wetenschapsantropoloog Bruno Latour duidde dit gebied aan als de black box, het terrein waar de wetenschap donker wordt.

Dergelijk wetenschappelijk onderzoek wordt ook op de High Tech Campus Eindhoven uitgevoerd. Het duurde lang voordat Jos Jansen toegang kreeg tot deze wereld. Eenmaal binnen werd hij gegrepen door de magische atmosfeer van de laboratoria, de onderzoekers en de gebouwen. Als het onderzoek zelf onzichtbaar is, wat zie je dan eigenlijk als je naar deze wereld van onderzoekers kijkt? Wat is die relatie tussen de mens en technologie? Zoals Jansen zich afvraagt: ‘who controls who?’

Om deze wereld te fotograferen richtte Jansen zich op drie belangrijke onderdelen van wetenschappelijk onderzoek: schaal, complexiteit en abstractie. Dit vormde het uitgangspunt voor zijn fotografische benadering die hij, op soms humoristische wijze, in het boek naast elkaar heeft gezet. Wetenschappers zonder hoofd, kruipend over de grond in te grote pakken. Geen idee wat ze aan het doen zijn. Een soort bladblazer, slordig ingepakt in aluminiumfolie. Geen idee waar dat voor dient. Een abstract beeld van lichte en donkere vlekken met witte strepen. Geen idee wat… of wacht, het is een parkeerterrein met bomen. Wat is nog de functie van de fysieke wereld als we steeds dieper in die black box duiken? Het boek laat mij achter in visuele verwarring, zoals je je nietig kan voelen als je je bedenkt hoe groot het heelal is. Ik heb net wat meer houvast nodig, hoewel ik weet dat het niet Jansens intentie is die aan te reiken.