Is de president straks de directeur de baas?

Baas, bovenbaas. Directievoorzitter Michiel Herkemij van DE Master Blenders (Douwe Egberts) kon vertrekken. Is hij als eerste de dupe van een nieuwe organisatievariant die de president-commissaris meer macht geeft? President-commissaris Jan Bennink neemt zijn plaats in. Hij maakte furore en fortuin door babyvoedingsbedrijf Numico in 2007 aan de Franse concurrent Danone te verkopen. Naar het waarom van de wissel bij DE is het gissen, zoals onlangs ook bij de slaande deuren in de directiekamer van ingenieursbureau Fugro.

Ongewoon voor Nederland is de onderlinge verhouding in de top. DE heeft éénlaags ondernemingsbestuur, een zogeheten Angelsaksische one tier board. De mannen en vrouwen die toezicht houden op het dagelijks beleid vormen met de directievoorzitter één ‘bestuur’. Dat is een essentiële afwijking van de Duits-Nederlandse regel dat de toezichthoudende commissarissen en de directie apart blijven. Ze vergaderen wel samen, maar de functiescheiding in de two tier board is steeds duidelijk.

DE Master Blenders is hier nu nog een vreemde eend in de bijt. Dat is deels te verklaren uit de recente historie. DE is een afsplitsing van het Amerikaanse conglomeraat Sara Lee. Jan Bennink gaf daaraan leiding. Hij geldt als aanhanger van Angelsaksische verhoudingen.

DE hoeft echter niet lang alleen te staan. Met ingang van 1 januari verruimt de Nederlandse wetgever de mogelijkheden voor ondernemingen om zo’n eenlaags organisatie in te voeren. Werkgeversorganisatie VNO-NCW vierde de aankondiging daarvan enkele maanden geleden als nuttige flexibilisering van het vennootschapsrecht en als gunstige bijdrage aan het vestigingsklimaat.

Dat valt allemaal nog te bezien.

Het zal niet storm lopen met ondernemingen die zich hierom niet in Ierland of op de Kaaiman Eilanden vestigen, maar hier.

Wezenlijker is de machtverschuiving die de eenlaags organisatie stimuleert. De president-commissaris wint aan macht en status. Nu is de directievoorzitter de eerste man. Hij heeft de relevante bedrijfsinformatie. Hij is de ondernemer. Hij is de voorzitter die met de voorzitter van de raad van commissarissen overlegt. In een eenlaags organisatie neemt de president-commissaris, de chairman, meer leiding voor zijn rekening. Zeker in grote Britse ondernemingen is de chairman twee tot drie dagen per week op het kantoor van de onderneming, met zijn kamer naast die van de directievoorzitter. In de casus DE is president-commissaris Bennink ook een grotere aandeelhouder dan directievoorzitter Herkemij: 620.099 versus 37.685 aandelen. In geld: ruim 5,4 miljoen euro versus 330.000.

Een eenlaags organisatie is een gouden kans voor ongeduldige en ambitieuze chairmen. Grote beleggers die ontevreden zijn met de beurskoers en tips willen geven (verkoop het bedrijf; entameer een fusie; koop eigen aandelen in) weten bij wie zij moeten zijn. Gevolg: meer reuring, meer conflict.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.

    • Menno Tamminga