De ‘beste zorg’ ligt nu weer wat verder weg

Fusie van ziekenhuizen is efficiënt en leidt tot betere zorg. Maar ook tot verder reizen voor patiënten en mogelijk hogere prijzen.

Ingewikkelde medische ingrepen, zoals operaties bij maagkanker of aan bepaalde vaten, mogen in de toekomst alleen nog gebeuren in grote ziekenhuizen. Daar komen meer patiënten dan in kleine ziekenhuizen, waardoor het medisch team meer ervaring opdoet met zo’n operatie en dus betere zorg zou leveren. Efficiëntere zorg ook, waardoor kosten worden bespaard. Die kosten stijgen al jaren, tot 23 miljard euro vorig jaar. Er zijn zo’n 30 grote ziekenhuizen, met meer dan zeshonderd bedden, en 60 kleinere – allemaal zijn ze bezig met reorganisaties om de ‘concentratie van hoogcomplexe zorg’ voor elkaar te krijgen.

De reorganisatie is vorig jaar afgesproken tussen ziekenhuizen, zorgverzekeraars en Volksgezondheid. Per behandeling stellen wetenschappelijke verenigingen van artsen minimumnormen op voor alle ziekenhuizen: zoveel operaties per jaar, zoveel personeel, een beperkt aantal complicaties. Haalt een ziekenhuis de kwaliteitsnormen niet, dan eist de inspectie dat die operatie er wordt stopgezet. En de zorgverzekeraar betaalt de ingreep niet meer.

Het idee van beleidsmakers is dat iedereen bereid is verder te rijden voor ‘de beste’ zorg. Ook al omdat ziekenhuisopnamen tegenwoordig relatief kort duren – voor een borst- of darmoperatie is de patiënt na vier dagen weer thuis. Dertig jaar geleden waren er nog 250 ziekenhuizen, maar toen waren mensen minder mobiel. Velen hadden geen auto.

‘Laagcomplexe’ operaties, zoals die aan knieën en liezen, blijven wel in de kleine ziekenhuizen. Ook poliklinieken blijven dichtbij huis, net als spoedhulp en verloskunde.

De gevolgen van de concentratie zijn niettemin groot. Vakblad Medisch Contact schreef vorige week dat ruim de helft van alle ziekenhuizen moet stoppen met operaties voor slokdarm-, maag-, alvleesklier- en baarmoederhalskanker nu de kwaliteitsnormen van de Stichting Oncologische Samenwerking bekend zijn. Op de site van Zorgverzekeraars Nederland is te zien in welke ziekenhuis je terecht kan voor behandelingen waarvoor al normen bestaan.

Steeds meer ziekenhuizen fuseren om aan de minimumnormen te voldoen. Dit jaar werden zeven fusies aangekondigd. Concurrentiewaakhond NMa heeft ze goedgekeurd, mits de fusieziekenhuizen de prijzen voor alle behandelingen drie jaar niet verhogen. Want dát kan ook een gevolg zijn van fusies: meer ‘marktmacht’ in de regio en dus meer ruimte om straffeloos prijzen te verhogen.

Andere ziekenhuizen ‘ruilen’ onderling specialismen: als u zich op de darmen stort, specialiseren wij ons in de ingewikkelde vaten.

Maar sommige kleine ziekenhuizen, in dunbevolkte gebieden, redden het niet. Vandaag sluiten in Dokkum de kinderafdeling en Verloskunde, nadat allerlei operaties en Spoedeisende Hulp al waren stopgezet. Door fusie met het Nij Smellinghe Ziekenhuis in Drachten kunnen de basisvoorzieningen in Dokkum blijven bestaan. Heel Zeeland telt nog twee ziekenhuizen, onder één bestuur: Goes en Vlissingen.

Afgelopen zomer zei bestuursvoorzitter Wim van der Meeren van de grote zorgverzekeraar CZ dat er „makkelijk vijftien ziekenhuizen dicht kunnen.” Hij doelde vooral op ziekenhuizen in de grote steden. Amsterdam telt nu nog zeven ziekenhuizen en Rotterdam vijf.