Opinie

    • Maxim Februari

Armageddon

De feestdagen zijn in aantocht en dus worden overal naarstig veiligheidsmaatregelen getroffen. Feest is een bron van ellende, net zo goed als onderwijs, zorg, voetbal, industrie, het hele leven eigenlijk. Overal gaat alles steeds mis. Kerst is als risicofactor ongeëvenaard, met Oud en Nieuw moet je flink oppassen voor calamiteiten.

De vuurwerkverkoper in het dorp denkt er luchtig over. Hij stuurt ons een brief om te vertellen dat hij al decennialang ervaring heeft met het opslaan en verkopen van vuurwerk. „In al die jaren zijn er geen calamiteiten geweest.” Dat laatste hadden we zelf ook vastgesteld. Het huis staat voelbaar recht overeind. Het dorp ligt te rusten in de kom van het landschap. Maar hoe lang nog?

Halverwege deze zorgelijke decemberweek maak ik mijn vaste rondje langs het blog van beeldend kunstenaar Marie van Vollenhoven. Op een van haar collages zit een man met een intellectueel uitziende baard de krant – De Krant – te lezen, gezellig ingeklemd tussen een inktpot en een pot zilvernitraat. De kop op de voorpagina van De Krant luidt: „Er zijn ook toffe ontwikkelingen”. Daaronder de kop „Help me!”. Wat de toffe ontwikkelingen zijn, lijkt De Krant dus vooralsnog ook niet te weten. Maar de gedachte dat ze er zijn, stemt me tevreden.

Het zal wel liggen aan mijn beroepsmatige bemoeienis met dingen die misgaan dat ik zelf geen moment rust heb als ik de krant lees. Journalisten hebben al net zo’n mistroostige blik; ze zien overal onheil en roepen steevast om regels. Als er maar regels zijn, zie je ze denken, dan houdt de werkelijkheid zich er vanzelf aan. Daarom overheerst de teleurstelling als ze er niet komen. „Het topberaad aanpak voetbalgeweld dat vanochtend in Den Haag is gehouden heeft niet direct geleid tot hele concrete nieuwe maatregelen” (NOS). „Geen nieuwe regels aanpak voetbalgeweld” (Binnenlands Bestuur). ‘Geen extra regels!’ (allen).

Waar het gaat om het bestrijden van feest zijn de bestuurders al een stap verder. Zij hebben de vakliteratuur bijgehouden, waarin staat dat je dit soort ellende niet met regels moet tegengaan, maar met toezicht, en dus maken ze daar beleidsplannen voor. Met de dreiging van kaarsen en kerstbomen in het vooruitzicht is het geruststellend te weten dat er bijvoorbeeld toezicht is op de brandveiligheid van zorginstellingen. Ware het niet, zoals blijkt uit het inspectierapport Gemeentelijk toezicht op brandveiligheid van zorginstellingen, zojuist naar de Tweede Kamer gestuurd, dat niemand zich aan die beleidsplannen houdt.

Het toverwoord is daarom de laatste tijd ‘verantwoordelijkheid’. Je weet dat beleidsplannen alleen zin hebben als iedereen zijn verantwoordelijkheid kent. Daarom is het goed in het rapport over brandveiligheid te lezen dat gemeenten zich van hun verantwoordelijkheden „bewust” zijn. Minpunt is weer dat ze naast zich bewust zijn verder niet zo veel doen. Bij de meeste zorginstellingen komt zelden iemand naar de veiligheid kijken.

Daar komt nog bij dat de mensen die wel komen kijken, nergens verstand van hebben. Een voorbeeld van de algehele tendens naar ondeskundigheid in de wereld van de inspectie. Bij zijn afscheid als hoogleraar toezicht waarschuwde Ferdinand Mertens hier vorig jaar al voor. „Een goede toezichthouder moet een ingewijde zijn in het veld waarop hij toezicht houdt. Je zou dus specialisten in huis moeten halen, zeker aan de top, maar ook bij de mensen die de controles daadwerkelijk verrichten. Maar in werkelijkheid zie je bij de toezichthouders aan de top steeds meer generieke managers aantreden die geen flauw benul hebben van wat er op hun terrein allemaal speelt.”

Kortom, regels genoeg, maar ze worden niet nageleefd; verantwoordelijkheid voor toezicht wordt wel gevoeld, maar niet genomen, en deskundigheid wordt overal trefzeker de deur uit gewerkt. Je zou er met het oog op de feestdagen bang van worden, als er niet een oplossing was. We moeten het zelf gaan doen. Pieter van Vollenhoven: „Veiligheid is niet meer alleen een taak van de overheid. Burgers, bedrijven en ondernemingen zijn medeverantwoordelijk.” Directeur amateurvoetbal van de KNVB: „Dit vraagt ook van mensen om hun verantwoordelijkheid te nemen.”

Zo zijn we net op tijd voor de feestdagen bij een schijnbaar goedkope conclusie beland: iedereen moet zich gewoon volwassen gedragen. Een hele opluchting, na al die zorg over de gevaren van december. Misschien dat we het eind van het jaar dan toch halen. Maar net als ik me ontspan, valt mijn oog op alarmkreten over het desastreuze tekort aan deskundigheid en kwaliteit in de kinderopvang. En in het onderwijs. Nederlandse kinderen hollen achteruit. Je volwassen gedragen zit er de komende generaties niet in.

Verslagen pak ik een oude dorpskrant op. Het Interregionaal Vuurwerkteam Midden Nederland heeft een man aangehouden die door de dorpsstraten reed met honderdnegentig kilo flowerbeds in zijn kofferbak. Flowerbeds? Advertenties van vuurwerkverkopers geven uitleg. „Maak van de buurman een sneu ventje met deze XXL showbox.” „Armageddon!”, voegen ze er bijbelvast aan toe. „Staat garant voor een wervelende finale!”

Maxim Februari is filosoof en schrijver.

    • Maxim Februari