Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Vrijwillig tussen wal en schip

Ik vond het koud deze week. Fietsen wilde ik niet meer. Bij de bushalte vervloekte ik de mensen die treuzelden bij het instappen. Ik kon me weinig voorstelling maken van mensen die bij deze temperaturen nog buiten sliepen, maar in Den Haag was dat het geval. Tientallen uitgeprocedeerde asielzoekers sliepen daar deze week nog in tenten. Afgelopen donderdag werd het kamp ontruimd.

Van allerlei organisaties hoorde ik verhalen over deze mensen. Ze zijn tussen wal en schip gevallen. Schrijnend zijn hun verhalen. Het gaat niet alleen over Somaliërs, wier land te gevaarlijk is om naar terug te keren. Ook Soedanezen, Ethiopiërs en Irakezen kunnen niet terug. Hun landen willen eenvoudigweg niet meewerken. Ze willen wel, maar ze kunnen niet, leggen de vrijwilligers uit. Deze mensen zijn verstotelingen, slachtoffers – nergens legaal, nergens thuis, en volstrekt onuitzetbaar. De barbaarse Nederlandse staat krijgt de schuld. Die laat deze schrijnende gevallen willens en wetens aan hun lot over.

Ik zou niemand aanraden om openlijk kritische vragen hierover te stellen. Voordat je het weet, word je uitgemaakt voor ‘inhumaan’. Toch wil ik een aantal van mijn twijfels met u delen over de diverse belangen.

Ik vraag me bijvoorbeeld af of het wel echt zo’n ramp is om onuitzetbaar te zijn. Stel dat deze mensen op een dag wél uitgezet kunnen worden naar hun land van herkomst. Springen ze dan een gat in de lucht? Ik betwijfel het. Uitzetbaar zijn is een veel grotere ramp. Uitzetbaar zijn betekent dat je naar huis gaat. De operatie is mislukt. Er is maar één doel –een verblijfsvergunning in Nederland.

Nu blijft het een hel. Tienduizenden onuitzetbaren in Nederland leven een aantal jaar een beestachtig bestaan. Ze zitten maandenlang in vreemdelingendetentie, zonder zicht op vrijlating. Als ze eenmaal worden vrijgelaten – ‘geklinkerd’, zoals dat wordt genoemd – komen ze terecht in de parallelle, wetteloze wereld van de illegalen. Daar vormen ze een gemakkelijk doelwit van criminele bendes.

Toch brengt die onuitzetbare status, hoe erbarmelijk die situatie ook is, je wel dichter bij dat ene doel – die verblijfsvergunning. Voor hen die nu eenmaal niet naar huis kunnen, is er meer hoop dan voor hen die wel op het vliegtuig gaan. Het heeft dus zin om jezelf zo onuitzetbaar mogelijk te maken. Zij die identiteitspapieren hebben, kunnen die het beste onvindbaar maken. Geen land neemt tenslotte iemand terug van wie het niet zeker weet dat het een onderdaan is. Soms is het voldoende om bij het bezoek aan de ambassade te zeggen dat je helemaal niet naar huis wilt. Een aantal landen werkt überhaupt niet mee aan een ‘onvrijwillige terugkeer’. Als uiterst redmiddel is het een optie om een dusdanige scène te schoppen op de drempel van de uitgang dat geen gezagvoerder het in zijn hoofd haalt om jou toe te laten in het vliegtuig.

Ik neem het ze niet kwalijk. Waarschijnlijk zou ik precies hetzelfde doen. Wie blijft, heeft immers kansen. Ook ik zou mijn procedures zo veel mogelijk traineren en al mijn beroepsmogelijkheden benutten. In de jaren die je ermee wint, verandert er altijd wel iets in de wetgeving. Misschien wordt er een regeling opgetuigd voor verwesterde meisjes. Of het lukt een Bekende Nederlander een mediacircus op te tuigen en een wetswijziging af te dwingen voor onuitzetbaren. Met zo veel verkleumde asielzoekers in tenten is het helemaal niet ondenkbaar dat er een herhaling komt van het generaal pardon uit 2007. Mauro had succes en Sahar ook. Er is hoop.

Het is niet eerlijk om te beweren dat deze mensen het slachtoffer zijn van een harteloze staat. Hoe schrijnend ook, uiteindelijk hebben deze asielzoekers zelf de keuze gemaakt om te vertrekken. Voor de meesten geldt dat ze niet tussen wal en schip zijn gevallen, maar bewust tussen wal en schip zijn gesprongen. Uiteindelijk heb je daar de meeste kansen op succes.

Rosanne Hertzberger is moleculair microbioloog.

    • Rosanne Hertzberger