Stamcellen uit navelstreng zijn na kweek effectiever bij transplantaties

Wanneer iemand een beenmergtransplantatie nodig heeft, maar een geschikte donor ontbreekt, kunnen artsen tegenwoordig terugvallen op stamcellen uit navelstrengbloed. Ook deze kunnen de voorlopercellen leveren voor bloedcellen. Een complicatie is echter dat het via deze methode al gauw twee maanden duurt voordat het bloed weer volledig normaal is. In die tijd zijn de patiënten extra vatbaar voor infecties en bloedingen.

Australische onderzoekers hebben nu een kweekmedium ontwikkeld waarin de stamcellen efficiënt worden vermeerderd. Artsen in Houston hebben deze methode toegepast bij 31 patiënten. De cellen sloegen sneller aan en de patiënten herstelden sneller. Toch blijven stamcellen van een passende donor superieur (New England Journal of Medicine, 13 december).

Stamceltransplantatie is de moderne voortzetting van de beenmergtransplantatie. Beide ingrepen zijn bedoeld om ziek bloed te vervangen door gezond. Dat moet worden geproduceerd door stamcellen die bij een beenmergtransplantatie uit het beenmerg van een donor werden gewonnen en bij een stamceltransplantatie uit zijn of haar bloed. Stamceltransplantatie wordt toegepast bij patiënten met ernstige bloedziekten zoals leukemie, bloedarmoede, afweerstoornissen of bepaalde stofwisselingsziekten. Nadat eerst het eigen, afwijkende beenmerg is gedood, worden de stamcellen per infuus toegediend. De cellen migreren naar de holten in de grote botten waar beenmerg thuishoort, nestelen zich daar en brengen de vorming van vers bloed op gang.

Bij gebruik van donorbloed hebben de stamcellen ongeveer twee weken nodig om weer voor normale hoeveelheden rode en witte cellen en bloedplaatjes te zorgen. De patiënt is intussen zeer kwetsbaar voor infecties en bloedingen omdat de witte bloedcellen en bloedplaatjes het laatst op peil komen.

Vaak is er geen geschikte donor, of er is haast. Dan kunnen de stamcellen ook uit navelstrengbloed worden geoogst. Ziekenhuizen die deze transplantatie aanbieden zamelen dit in op de kraamafdeling en slaan het op, zodat het altijd beschikbaar is. Navelstrengbloed heeft echter één groot nadeel: er zitten minder stamcellen in dan in donorbloed. Dat betekent dat het langer duurt voor het bloed weer helemaal normaal is.

De Australische onderzoekers boden dit probleem het hoofd door een kweekmedium samen te stellen vol zogeheten mesenchymcellen. Daarmee bootsten ze de omstandigheden in het beenmerg – waar bloedcelvormende stamcellen het best gedijen – zo goed mogelijk na. En met succes: in 14 dagen tijd nam het aantal stamcellen met een factor 12 toe.

Amerikaanse artsen gebruikten deze opgekweekte stamcellen voor het eerst bij patiënten. Ze herstelden gemiddeld sneller dan mensen in een controlegroep, die onbehandelde navelstrengstamcellen kreeg.

    • Huup Dassen