Met de verkeerde gast zo 400.000 kijkers naar de maan

Op wie moet je letten om Den Haag te begrijpen? Deze week: Peter Kee, de politiek redacteur van Pauw & Witteman, over het afgelopen politieke jaar.

Illustratie Hajo

De periode van terugblikken begint, dus laat ik mijn Haagse momentje van 2012 even geven. Op een dinsdagmiddag in april kwam Hero Brinkman, een maand eerder vertrokken uit de PVV, een roltrap in het Kamergebouw aflopen. Hij werd opgewacht door een stuk of twintig verslaggevers, de meesten met microfoon, de helft met camera. Hero Brinkman had een spiekbriefje bij zich. Hij sprak zoals politici dat doen als het erop aankomt – met gedragen stem, in een pose van beslistheid, in een woordritme dat elke twijfel uitsluit.

De verslaggevers waren voorbereid op dit nieuwsmoment. De meesten hadden het die ochtend al te horen gekregen – vaak van Brinkman zelf. Hij zou, je kon er moeilijk door verrast zijn, met een eigen partij meedoen aan de verkiezingen – de afloop is bekend.

Maar toen konden we dat niet weten, en de verslaggevers speelden het spel vaardig mee. Zij vormden een hoopje. Zij duwden elkaar. Zij stelden vragen. En, zoals dat gaat, ineens wilden zij allemaal hetzelfde weten. De naam. De náám. „Hoe gaat uw partij heten?”

Op dit moment keek Hero Brinkman ondeugend op. „Dat, dames en heren, vertel ik vanavond bij Pauw & Witteman.’” Ogenblikkelijk stapte één man schaterlachend uit de meute. Puntschoenen en spijkerbroek. Het was Peter Kee, politiek redacteur van Pauw & Witteman.

Het moment illustreerde voortreffelijk hoe de relatie van media en politiek ervoor staat. Hero Brinkman wist dat hij het moeilijk ging krijgen. Wilders had het kabinet opgeblazen; voor Brinkman werd het uiterst lastig. Publiciteit was van levensbelang. Maar toen hij de kans kreeg, en al die cameraploegen in één keer kon bedienen, hield hij de boot af: alles voor een optreden in Pauw & Witteman.

Peter Kee paste hier een les van Jan Nagel toe, vertelde hij toen ik hem donderdag op zijn redactie opzocht. Jan Nagel – de oud-VARA-programmamaker die al in de jaren zeventig politiek en entertainment vermengde, die Maurice de Hond groot maakte, de Leefbaren op de wereld zette, Pim Fortuyn omvormde tot lijsttrekker, en nu de man is achter 50Plus. Met deze Jan Nagel werkte Kee ooit bij deVARA, en van hem leerde hij de cliffhanger: nieuws aankondigen maar niet weggeven, dat voedt speculaties en stimuleert de kijkcijfers. „Ik heb Hero die ochtend op dit idee gebracht”, vertelde hij.

Zo werkt het. De politicus die relevant wil zijn moet op televisie, verreweg het interessantste podium voor zo’n politicus is P&W, en Peter Kee, met zijn verfijnde gevoel voor het kwetsbare ego van de beroepspoliticus, onderhandelt met ze over wat ze gaan zeggen, bij wie, en op welk moment.

Hij doet dit niet alleen: aan het Binnenhof werkt hij met Stieni Bosma en Jaap Jansen, een zeer ervaren politiek redacteur en op Twitter (16.000 volgers) a force of his own. Maar Kee weet de meeste aandacht op zich te vestigen, ook omdat hij dit jaar Het briefje van Bleker publiceerde, over zijn onderhandelingen met politici. Een sympathiek boek, omdat het verantwoording aflegt over een métier dat zelden in beeld komt. En er staan talrijke details in (Mark Rutte die ooit Halbe Zijlstra, reeds in de studio, verbood in P&W te verschijnen) die elke volger van de politiek wil weten.

De invloed van P&W werd dit jaar het beste geïllustreerd toen Rutte en Diederik Samsom al op de dag dat ze het regeerakkoord presenteerden in het programma verschenen. Kee dropte dit idee al vroeg in de formatie, zei hij, en merkte dat ze er bij de PvdA oren naar hadden. Bij de VVD was het minder helder. Kee hield ze voor dat hij anders de oppositie een podium kon bieden. „Bij de PvdA zagen ze meteen dat ze dit voor moesten zijn.”

Zo kreeg hij vier dagen voor de presentatie van het akkoord al signalen dat het door zou gaan. Hij is eraan gewend, vertelde hij, dat hij nieuws ruim van tevoren kent, soms weken. Zijn winst in dit geval was dat de eerste reconstructie van de formatie, ooit het primaat van de kranten, nu op televisie kwam. Zelfs – nooit vertoond – al vóór het Kamerdebat. „Rutte en Samsom wilden laten zien dat ze kameraadschap hadden ontwikkeld”, zei hij. Zo graag dat hij er gaandeweg het zijne van dacht. „Openlijk toegeven dat je binnen vier dagen alles uitruilt, wow, dacht ik, dat is gevaarlijk.”

De afbladdering die volgde symboliseert een ander kenmerkend verschijnsel van de politiek dit jaar. Politici die op enig moment verantwoordelijkheid namen (Sap, Buma, nu Samsom en Rutte) werden door de (gepeilde) kiezer gedumpt. Politici die opponeerden kregen vrijwel direct beloning (eerder Samsom, nu in peilingen Pechtold, Roemer en Wilders). Het is niet nieuw, maar de schommelingen zijn ongebruikelijk groot, het schept permanente onzekerheid. „Ik geloof dat je dan bij De Telegraaf moet zijn”, zei Kee minzaam. Al geldt ook voor P&W dat het „spannender” is „mensen met macht” met gebroken verkiezingsbeloften te confronteren.

En media vertekenen de werkelijkheid altijd. Zie hoeveel aandacht de televisie had voor mensen als Henk Bleker (vierde in de CDA-lijsttrekkersverkiezing) en Tofik Dibi (12 procent van de GroenLinks-stemmen). En natuurlijk Hero Brinkman (8.000 stemmen bij de Kamerverkiezingen). Brinkman vulde het gat dat Wilders, die nooit aan tafel bij P&W wilde, liet vallen, legde Kee uit. „Wij moesten dat geluid hebben.” En de VARA streeft een mix van zware en lichte informatie na, dat vergroot het aantal kijkers en voldoet aan de oude verheffingsgedachte.

Maar bewindslieden vinden het link de tafel te delen met „een vrouw met drie tieten”, zoals een Haagse spindoctor Kee ooit vertelde, en zo vielen ze vaak terug op Bleker. „Hij was een van de weinigen uit het vorige kabinet die geen catenaccio speelde.”

Een paradox: de politicus die op televisie overal over meepraat, vergroot zijn nationale bekendheid maar verliest aanzien, in Den Haag en in het land. Het komt ook doordat de grootste regeringspartij, zei Kee, de profileringsdrang van haar politici probeert te onderdrukken. Wat het CDA onder premier Balkenende deed, doet de VVD onder premier Rutte. „Pas in de formatie kwam Rosenthal voor het eerst aan tafel, in een laatste poging zijn verloren ministerschap te behouden.”

Dus wat bij P&W politiek relevant wordt, is vaak omgekeerd aan wat Den Haag politiek relevant vindt? Televisie dringt ook relevantie op aan Den Haag, zei Kee. De creatie die Samsom van zichzelf in de campagne neerzette, draaide „vooral dankzij televisie” uit op een klinkende zege. „Hij had de maniertjes geleerd om kalm en betrouwbaar over te komen.”

Jaren terug maakten ze met de redactie een uitstapje naar de dienst van het kijkersonderzoek, waar ze op negen schermen zagen wat er gebeurt als een gast, het was Lilianne Ploumen, niet bevalt. In tien minuten 400.000 kijkers naar de maan. Dus nu krijgen de presentatoren een mail die elke dag in een grafiek laat zien bij welke gast de piek wordt bereikt, en bij welke het dal. Paul Witteman bestudeert de grafiek dagelijks, aldus Kee in zijn boek.

Zo dringt de logica van de televisie zich vanzelf aan de politiek op. Laatst was Bram van Oijk te gast, de nieuwe leider van GroenLinks. „Dat was echt niet goed, die gaat het lastig krijgen.” De cijfers van Jolande Sap „piekten ook nooit”, een vroege indicatie, zei Kee, al ging zij ten onder „aan de verdeeldheid in haar partij”.

Peter Kee mag een vaardige onderhandelaar zijn, God zelf is hij niet. De dag dat ik bij hem was, had hij een akkefietje met SP’er Harry van Bommel, die eerst inging op zijn „serieuze uitnodiging” om ’s avonds te komen, en daarna met Nieuwsuur in zee ging toen dit hem „een uitzendgarantie” gaf. Het invloedrijkste politieke programma verslagen door een concurrent, met hulp van een politicus die de Hilversumse logica op zijn duimpje kent. Peter Kee beaamde dat ze je soms „gewoon gijzelen”, die politici. En het blijft Nederland – iets met de kop en het maaiveld. „Ik baal hier enorm van”, zei Kee, zo te zien uit de grond van zijn hart.