Kippenvel van de warmte

Sauna’s proberen klanten te trekken met zoutgrotten, klankschaalsessies en luxe hotelsuites. Van zweethut naar wellnessresort.

Tikka, Jyvaskyla, Finland. Jarvenjaa / Lakeice - During early 2010 Tessa Bunney was artist in residence at Jyvaskyla Printmaking Centre where she explored the landscape of the frozen lakes and associated leisure activities such as ice hole swimming, ice fishing and skiiing. Uimaranta / Swimming place - Tessa Bunney returned to Jyvaskyla 2 months later and continued to explore her interest in the landscape of the sauna and swimming places around the city and also in Kuopio. This residency was part of Connections North, International Residency Exchange Project organised by Art Connections and funded by Arts Council England. © Tessa Bunney / eyevine Contact eyevine for more information about using this image: T: +44 (0) 20 8709 8709 E: info@eyevine.com http:///www.eyevine.com Ice swimming in Finland - deel van serie (12 foto´s). *** Local Caption *** 00745306 Tessa Bunney/Hollandse Hoogte

Voor Finse mannen is naar de sauna gaan net zo normaal als cafébezoek. „Stoom helpt tegen pijn”, zegt een Fin in de documentaire Steam of Life (2011). Die film laat zien dat je in Finland overal kunt zweten: in bedrijfssauna’s, openbare sauna’s, in je badkamer, in een verbouwde auto, een oude caravan, een zelf getimmerd hutje of een verlaten telefooncel. Zo’n sauna lijkt ook wel wat op een café. De buiken van de gasten verraden dat ze een broertje dood hebben aan bewegen en gezond eten. Ze lurken aan bierflesjes, geven de sterke drank door en intussen sijpelen de tranen uit hun poriën.

Vergelijk die eenvoudige zweethutten van de Finnen – waarin in de documentaire vooral lager opgeleide mannen zitten – nu eens met de nieuwste sauna’s in Nederland, waar vooral hoog opgeleide vrouwen op afkomen. Een moderne sauna heet tegenwoordig een ‘wellnessresort’. Je wordt er aan de receptie meestal ontvangen met kaarsjes en geurstokjes en een beeld van Boeddha – koning van de wellness. Je kunt er niet alleen in de sauna zitten, maar je ook laten masseren, beautybehandelingen ondergaan en soms ook – in badjas en met nat haar – à la carte eten in het restaurant. Volgens een trendrapport van de Rabobank zijn er in Nederland zo’n tweehonderd grote saunacomplexen. Omdat de concurrentie enorm is, moeten ze volgens het rapport „telkens weer zoeken naar een nieuw wow-effect”.

„In de jaren zeventig ontstonden in Nederland de eerste saunabedrijven”, zegt Menno Stokman, manager bij branchevereniging Sauna en Wellness Nederland. „Het waren kleinschalige sauna’s die voortkwamen uit het naturisme. Nu is de saunawereld volwassen aan het worden.” Twintig procent van de Nederlanders gaat naar de sauna, zegt hij. „Het is zaak die andere tachtig procent ook binnen te krijgen.” Dat kan volgens hem alleen als de wellnessbedrijven „een breed belevingspakket” aanbieden. Een bezoek aan de sauna moet „een dagje uit” worden. En wie aan het eind van de dag helemaal gaar is, moet zo een hotelbed in kunnen rollen. „Dat is de toekomst”, zegt Stokman.

Thermen Bussloo in het Gelderse Voorst is volgens Stokman zo’n „trendsettend” bedrijf. Een paar maanden geleden ging het bijbehorende hotel open met 64 kamers en 8 suites. Hier kunnen saunabezoekers voor 172 euro per nacht slapen in een luxe suite met meerzicht waar de jacuzzi een ingebouwde champagnekoeler heeft.

„We zijn de enige in Nederland met een geisersauna”, jubelt het meisje achter de receptie van Thermen Bussloo. De geisersauna zou zo in de Efteling kunnen staan. In het midden van een gewone sauna hebben decorbouwers op een paar vierkante meter een vulkaanlandschapje gemaakt waaruit af en toe wat water en stoom omhoog spuiten. Op een groot scherm draait intussen een natuurfilm met wolven in de sneeuw. Ook een kleurentherapiesauna, een zoutkristalgrot en een aromatische belevenisdouche maken hier deel uit van de wellnessbeleving. Net als het hamambad dat, volgens de website, „is voorzien van kwartskristallen”. „Deze kristallen maken het water extra energierijk. Door middel van een aantal circles of energy in het plafond wordt het elektromagnetische veld veranderd waardoor water en lucht meer in balans worden gebracht.”

Opgietingen

In veel sauna’s zijn ook de opgietingen een publiekstrekker. Een opgieting, ook wel aufguss of löyly genoemd, is een ritueel waarbij ‘de saunameester’ water met aromatische olie op de stenen van de saunakachel giet. Daardoor stijgt de luchtvochtigheid in de sauna en lijkt de hitte intenser. Met een handdoek ‘wappert’ de saunameester de stoom door de ruimte. Soms geeft hij elke bezoeker ook nog een ‘persoonlijke wapper’. Saunagasten ervaren dan vaak kippenvel van de warmte.

„Het gaat erom zo lekker en zo geleidelijk mogelijk de gevoelstemperatuur in de cabine op te voeren”, zegt Fabian van Dijk, saunameester bij Thermen La Mer in Almere. Hij begint een opgietsessie bijvoorbeeld met langzame tangomuziek en een rozengeur om te eindigen met de filmmuziek van Le Moulin Rouge en een oppeppende haardvuur/dennengeur. Van Dijk was de enige Nederlandse saunameester die in oktober van dit jaar meedeed aan het Wereldkampioenschap Löyly in Oostenrijk. Daar brak hij het wereldrecord ‘powerwaving’. Met zijn wappertechniek verplaatst hij de lucht met 39,2 kilometer per seconde.

De professionalisering van het saunabedrijf gaat verder, zegt Stokman van Sauna en Wellness Nederland. „In Duitsland kunnen patiënten met een doktersverklaring naar een kuuroord. Daar moeten wij langzaam maar zeker ook naar toe.” Een bezoek aan de sauna werkt ontstressend, zegt Stokman, en kan daarom worden gezien als „een vorm van preventieve gezondheidszorg”. Hij ziet een nieuwe trend ontstaan: medical wellness. Zo heeft Wellness- en kuuroord Fontana Bad Nieuweschans nu al speciale kuren voor reuma- en psoriasispatiënten.

Maar vooralsnog verdienen saunabedrijven het meest aan de horeca (60 tot 90 procent van de omzet). Wie een modern saunarestaurant bezoekt, kan zien dat voor veel gasten ook bier en wijn bijdragen aan het wellnessgevoel. Blijven de moderne wellnessresorts toch nog dicht bij de traditie van de Finse zweethut.

    • Monique Snoeijen
    • Wim Köhler