Column

Gondelvaren in ondiep water

Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Bewakingsbeelden laten een druk bellende man zien aan een snacktafeltje. Inwoners van Delft weten dat het Christiaan Baljé is. Die oud-wethouder heeft stad en land afgeprocedeerd om zijn naam te zuiveren. Bij de Hoge Raad verloor hij: een Delfts raadslid (eerst Leefbaar, nu Onafhankelijk) mocht zeggen dat de VVD-wethouder corrupt had zitten bellen.

In Delft heet het al acht jaar de Gondelaffaire. Daarover straks meer. De lijst met bestuurlijke lekke banden is lang; de meeste halen niet het landelijke nieuws, zoals die van de Noord-Hollandse ex-gedeputeerde Hooijmaijers (VVD), die wordt beschuldigd van belangenverstrengeling in zijn contacten met ontwikkelaars.

In Lansingerland trad een ChristenUniewethouder af wegens vermenging van persoonlijke en gemeentelijke belangen. Lingewaard heeft nu een waarnemend burgemeester en een ‘verkenner’, die de politiek-bestuurlijke verhoudingen onderzoekt na het vertrek van de vorige burgemeester (CDA), wegens declaratiegedoe; raadsleden zouden er zijn bedreigd wegens hun standpunt over de aanleg van een trolleylijn.

De Roermondse wethouder Jos van Rey trad af nadat vergelijkbare affaires aan het licht waren gekomen; justitie is ermee bezig (zie elders in deze krant). VVD-partijvoorzitter in Limburg Ricardo Offermans moest erom aftreden en afzien van het burgemeesterschap van Meerssen. Landelijke VVD-politici kregen door Van Reys toedoen steun van een omstreden zakenmanbij hun recente campagnes voor de Tweede Kamer. Enzovoort, enzovoort.

Het blad Binnenlands Bestuur sprak onlangs van een „golf van integriteitskwesties in bestuurlijk Nederland”. De landelijke Wethoudersvereniging wijdde haar conferentie 2012 aan het thema. In november werd in Den Haag een ‘Dag van de Integriteit’ gehouden. Het organiserende Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS) publiceerde deze week een onderzoek onder ambtenaren en bestuurders. Minder dan de helft van de ambtenaren vindt hun leidinggevende actief integer.

Vorig jaar zijn honderden integriteitsonderzoeken naar ambtenaren ingesteld: 66 werden de laan uitgestuurd. Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) ziet aanleiding om wettelijk vast te leggen dat commissarissen van de koningin en burgemeesters een verantwoordelijkheid hebben bij het voorkomen van foute zaken.

Of dat helpt, is de vraag. Zoals de commissaris van de koningin in Noord-Holland Johan Remkes (VVD) onlangs zei: „Integriteit zit tussen de oren en in het gezond verstand. Je lost problemen rond integriteit in het openbaar bestuur niet op met meer regels.” Bovendien, wat als de burgemeester en de commissaris van de koningin er zelf bij betrokken raken? De Delftse Gondelaffaire is een leerzaam voorbeeld.

Wethouder Baljé zat op 28 mei 2004 in die Delftse pizzeria en liet zich fêteren door de ondernemer die subsidie wilde om met uit Italië geïmporteerde gondels door de Delftse grachten te varen. Terwijl restaurateur Salvatore Daga nog eens bijschonk, belde wethouder Baljé zijn amice, de Haagse wethouder Verkerk, om hem te vertellen hoe goed hij lag in de race om het vrijkomende burgemeesterschap van Delft. De beveiligingscamera legde alles vast.

Later op de avond belt de wethouder zijn Haagse collega en aanstaand burgemeester nog eens, op verzoek van de aldaar bekende onroerendgoedhandelaar Zegwaard. Die bezit grond die nodig is als parkeerterrein voor het nieuwe ADO-stadion. Verkerk gaat er niet over, maar adviseert de grondeigenaar de hoofdprijs te vragen. Daarop belt Baljé zijn vriend weer: „...je moet wel een mooi bedrag vragen en laat ze maar zweten. Ze komen wel naar je toe. Heb je niet van mij. Oké en wat je d’r aan wint, stop je maar in mijn campagne, daag jongen. Oké hoi.’’

Een jaar later kondigt de wethouder zijn vertrek aan naar onroerendgoedontwikkelaar Blauwhoed. De Gondelrestaurateur slaat alarm: hij heeft ‘maar’ 26.000 euro subsidie gekregen in plaats van de zijns inziens toegezegde 40.000. Hij herinnert de wethouder eraan en zegt dat hij diens toezegging op video heeft, maar weigert de opnames af te staan. De gondelier krijgt ook bij de burgemeester nul op het rekest en benadert drie raadsleden.

Leefbaarvoorman Stoelinga ziet de opnamen en slaat groot alarm. Corruptie! Sindsdien verkeert hij in staat oorlog met B en W en de vrijwel voltallige gemeenteraad van Delft. De schilderachtige en niet door tact geplaagde horeca- en sportartikelenondernemer, tevens ex-manager van Nico Haak, raakt in meer dan tien rechtszaken verwikkeld. Uiteindelijk geeft de Hoge Raad hem gelijk: er was voldoende aanleiding voor zijn beschuldiging van corruptie. Hij wacht nu op een fikse schadevergoeding.

Bas Verkerk heeft een gemengd genoegen beleefd aan zijn burgemeesterschap van Delft. Hij zorgde dat Baljé na diens aftreden zijn advocatenkosten deels door de gemeente vergoed kreeg. Hij liet ook een intern niks-aan-de-hand-onderzoekje naar Baljés gondelbeleid instellen. Slodderwerk, concludeerde bureau Berenschot kortgeleden in keurige bewoordingen. Hij kwam nog goed weg.

Verkerk heeft nergens moreel gezag uitgedragen, heeft op kosten van de gemeente z’n ex-collega tegen een raadslid laten ageren. Ook Zuid-Hollands commissaris van de koningin Jan Franssen, die nauwlettend niks deed al die jaren, concludeerde onlangs zeer selectief dat het met de integriteit van Verkerk wel snor zat. Waar vroeger CDA en PvdA dit land naar eigen inzicht bestuurden, is die beurt nu aan de VVD. Johan Remkes heeft gelijk: integer moet je zijn.

U kunt de auteur e-mailen via opklaringen@nrc.nl