De peetvader van Roermond

Jos van Rey was als politicus in Roermond zo succesvol, dat hij weinig tegenspel kreeg. Van Rey had iedereen in zijn binnenzak en wie daar niet aan mee deed, had een probleem. Hoe in het stadje aan de Maas alles in elkaar grijpt.

Jos van Rey in de gemeenteraad van Roermond. Foto ANP

Volgens zijn website is Jos van Rey nog steeds erg druk – alsof niet zijn huis is doorzocht en zijn administratie naar buiten gedragen. „Als wethouder in Roermond en Statenlid in Limburg ben ik nog volop actief.” Sinds de huiszoeking op 19 oktober is er nochtans veel veranderd voor de VVD’er (1945). Hij is opgestapt als wethouder en senator. Hij wordt beschuldigd van corruptie. Hij zou projectontwikkelaar Piet van Pol bevoordeeld hebben. En dan is er het lekken uit de vertrouwenscommissie die een nieuwe burgemeester moest voordragen. Van Rey belde met zijn partijgenoten Ricardo Offermanns en Vincent Zwijnenberg voordat die als kandidaat-burgemeester met de commissie spraken.

Na het aftreden van Van Rey verliet de VVD de coalitie, „uit solidariteit met Jos van Rey”. Roermond heeft nu een nieuw college, voor het eerst in dertien jaar zonder VVD.

De val van Jos van Rey werd anderhalf jaar geleden ingeluid met berichten in Dagblad De Limburger over zijn nauwe band met Piet van Pol. Burgemeester Henk van Beers liet een commissie met bestuurskundige Paul Frissen en oud-minister Winnie Sorgdrager de zaak uitzoeken.

In hun eindrapport van maart dit jaar wordt gesproken van een „jarenlange en evidente schijn van belangenverstrengeling” tussen wethouder en projectontwikkelaar. Dat Van Rey van een raadsmeerderheid mocht blijven, was mede te danken aan de vele relativerende opmerkingen in het rapport. Een voorbeeld. Dat de wethouder een paar keer per jaar met en op kosten van Van Pol in diens villa in Saint-Tropez verbleef, begreep de commissie. „Van Rey was aldus te gast bij vriend Van Pol.” Een Maastrichtse wethouder kreeg in de jaren 90 nog celstraf voor vakanties met en op kosten van een bevriende aannemer.

Het rapport van Sorgdrager biedt wel aanknopingpunten om te begrijpen hoe het mis kon gaan in Roermond. Kort gezegd gaat het over een dominante bestuurder met geldingsdrang. Van Rey kreeg vanaf 1998 weinig tegenspel in college en raad. Te weinig checks and balances, noemt de commissie het. Van Rey had iedereen in zijn binnenzak en wie daar niet in paste had aan hem een kwaaie.

Het gebrek aan tegenspel komt ook door het verblindende economisch succes van Van Rey, denkt CDA-raadslid Jac Breugelmans. „Hij realiseerde het Outletpark, het Retailpark en andere projecten. De werkloosheid daalde. Wij gaven hem veel vertrouwen en waren weinig kritisch op het feit dat Van Pol telkens de opdrachten kreeg. Integriteit stond onvoldoende op onze agenda.”

Onderkoning, Macher, peetvader. Bijnamen genoeg. Van Rey had veel macht. Hij kon mensen maken en breken. Het heimelijk instrueren van burgemeesterskandidaten is exemplarisch. Jos regelde het.

Zijn macht stoelde op de overmacht van de VVD. Nadat die partij in 2002 fuseerde met de lokale partij van Dré Peters, werd de VVD de grootste raadsfractie (11 van de 31 zetels). Met Peters kreeg hij ook een deel van de lokale media in handen. Peters was tot dit najaar directeur van twee weekbladen, waarin hij de VVD promootte en tegenstanders belachelijk maakte, ook buiten verkiezingstijd.

Zijn macht dankt Van Rey ook aan flamboyante campagnes. Hij had meer te besteden dan alle andere partijen samen. VVD-bronnen spreken over een budget van 50.000 euro per campagne. GroenLinks-fractievoorzitter Smitsmans lacht als ze het hoort. „Wij hadden 3.000 euro.”

De campagnes, bedacht tijdens bijeenkomsten in restaurants Sabroso en Vice Versa, zorgden voor veel stemmen en voor een bestendiging van zijn positie. Dat was weer goed voor zijn zakenvrienden en een belangrijke reden om zijn campagnes te financieren. Hun geld schoven ze naar Liba Adviesbureau BV, een bedrijf op naam van de kinderen van Van Rey. Dat betaalde de rekeningen van de campagnes. In verkiezingstijd zag het stadje met 56.000 inwoners oranje en blauw van de folders, billboards, spandoeken, vlaggetjes, buttons, tv-spotjes en advertenties.

Als een peetvader omringde Van Rey zich voorts met familie en vrienden. Nepotisme, vriendendiensten en belangenverstrengelingen lijken nooit ver weg, leert een inventarisatie van zijn netwerk uit de afgelopen jaren. Dat Van Rey veel voor elkaar kreeg, komt ook doordat hij op belangrijke posten ‘zijn’ mensen had.

Tot zijn entourage behoort Raja El Moussaoui. Deze ex-Miss Nederland woont samen met de zoon van de overleden partner van Van Rey. Ze werd in 2010 samen met Van Rey wethouder.

De derde VVD-wethouder, Vincent Zwijnenberg, is oud-medewerker van Van Rey. Hij was parttimewethouder en tegelijk directeur van Meeùs Assurantiën BV in Roermond (voorheen Assurantiekantoor Jos van Rey BV). Van Rey is betaald adviseur bij Meeùs. Privé verhuurt hij een pand aan de Meeùs Groep, waar de gemeente een collectieve verzekering heeft.

Van Rey hielp ook Karin Straus, VVD-Kamerlid en tot voor kort raadslid, met haar carrière. Ze is de dochter van een oud-medewerker van Van Rey. Met vriend Van Pol financierde hij een deel van haar campagne. Van Rey: „Straus is door velen financieel gesteund.”

Hij is ook de leermeester van staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD). „Jos van Rey heeft mij het politieke handwerk geleerd”, zei Weekers vorig jaar voor de lokale tv. Volgens zijn cv op Rijksoverheid.nl begon zijn loopbaan „als juridisch medewerker voor een assurantietussenpersonenbedrijf en als politiek medewerker van een Tweede Kamerlid van de VVD”. Het bedrijf is assurantiekantoor Van Rey en het Kamerlid is Van Rey. Ook Weekers’ campagne is gesponsord met hulp van een bedrijf dat mede van Van Pol is.

Hoe het circuit werkt, blijkt uit het verhaal van Henny van H., ook een relatie van Van Rey. Toen hij hoofd financiën van de gemeente was, was hij betrokken bij fiscale fraude. Hij voorkwam vervolging door een schikking te betalen. Dat was geen belemmering om directeur van de regionale ontwikkelingsmaatschappij te worden, een overheidsbedrijf waar Van Rey vervolgens commissaris werd. In die baan nam Van H. steekpenningen aan, er volgde een veroordeling voor corruptie. Daarna werd hij directeur van het bedrijf Gelre BV dat reclamemasten exploiteert. Gelre is eigendom van Piet van Pol, de Rabobank Roermond-Echt en Van H.. De gemeente ging adverteren bij Gelre en via Van H. regelde Van Rey tegen een vriendenprijs in verkiezingstijd een billboard voor Weekers.

Ook de Rabobank Roermond-Echt behoort tot het netwerk. Har Scheepers was er directeur. Nu is hij lid van het Steuncomité Jos van Rey. Het comité voerde een campagne (‘Wij staan achter Jos!’) na het rapport-Sorgdrager.

Lid van het steuncomité is ook Olaf van Eijndhoven, voorzitter van de raad van commissarissen van het Rabo-filiaal. Van Eijndhoven werkte tot 2009 bij Boels Zanders, een advocatenkantoor dat werkt voor de gemeente en voor Van Pol. Van Eijndhoven: „Ik ben een vriend van Van Rey, ja, dat mag je wel zeggen. Nee, dat rapport-Sorgdrager heb ik niet in extenso gelezen.”

Jos Rutten is directievoorzitter van Rabobank Roermond-Echt. Hij is eveneens voorzitter van de door de gemeente gesubsidieerde Stichting Citymanagement Roermond, waarvan Jos van Rey weer bestuurslid is. De stichting doet namens de gemeente de citybranding.

Overigens is het Rabo-filiaal mede-eigenaar van Jack Frenken Makelaardij, werkgever van de zoon van Van Rey. Frenken is ook een zakenrelatie van de gemeente. En Roel Schenk, communicatieman van de Rabobank, treedt op als tekstschrijver voor Van Rey en werkt mee aan zijn campagnes. Het lidmaatschap van het circuit biedt voordelen. Het bedrijf Grafics Etc, dat de campagnes voor Van Rey doet, werkt ook voor gemeente, Van Pol, Rabobank, Frenken en de rest van het netwerk. Directeur Margot van Beek wil geen commentaar geven. „Dat is niet respectvol.”

Zo grijpt alles in elkaar in de stad aan de Maas.

Van Rey zegt zich niet in het geschetste beeld te herkennen. „Complete nonsens. Geen enkel familielid of vriend van mij heeft een politieke rol in Roermond.”

Al vóór de val van Van Rey maakte Joep Pohlen de brochure Vrijstaat Roermond. Daarin vertelt de grafisch vormgever hoe zijn buurman, een relatie van Van Rey, hulp kreeg van de gemeente nadat Pohlen bezwaar maakte tegen diens illegale bouwpraktijken. De brochure: „Het gemeentelijk apparaat is in de dertien jaar dat de betreffende wethouder aan de macht is, aangepast aan zijn wensen en ambities. Het doel heiligt alle middelen. Kritische ambtenaren worden met zwijgplicht naar huis gestuurd of hebben eieren voor hun geld gekozen en wachten op betere tijden.” Toen Pohlen zijn brochure via het stadhuis naar de commissie-Sorgdrager stuurde, werd zijn brief geopend. „De nietjes van de brochure waren vernieuwd, waardoor het aannemelijk is dat alles is gekopieerd”, zegt Pohlen. De commissie zegt de schending van het briefgeheim te „betreuren”.

Illustratief is ook de reactie van ‘het apparaat’ toen dochter Van Rey in 2009 een stuk gemeentegrond wilde kopen en aan het bouwen sloeg voordat ze eigenaar was. Hoewel het vroegtijdig bouwen verboden was, legde de afdeling Bouwtoezicht (portefeuille wethouder Van Rey) het werk niet stil. Van Rey zegt zich niet met dit dossier bemoeid te hebben.

Hoezeer gemeente en Van Rey verweven zijn, bleek ook na de eerste kritische publicatie van Dagblad De Limburger. De krant moest doorlopend procedures voeren om openbare informatie los te peuteren. Adjunct-hoofdredacteur Bjorn Oostra: „Een eenvoudige vraag over openingstijden van een zwembad moest een hele procedure doorlopen, tot en met een besluit in B en W. Het was traineren.” Oostra kreeg van de vriendin van Van Rey een in een krant gewikkelde vis in zijn brievenbus. Op een briefje stond: „Krant met een stinkende bijsmaak. Wie kaatst moet de bal verwachten!”. Van Rey spreekt achteraf over een „te emotionele reactie” van zijn vriendin.

Ook sinds Van Rey uit het stadhuis verdwenen is, waart zijn geest er rond. Burgemeester Van Beers noemt hem, ondanks de corruptieverdenking, „een wethouder uit duizenden”. Roermond is voor zover bekend de enige gemeente waar de burgemeester de raadsvergaderingen niet leidt. De rechterhand van Van Rey, weekbladendirecteur Dré Peters, deed dat afgelopen jaren.

Het verhaal over welzijnswerkster Josette Thissen illustreert de bestuurscultuur in Roermond. Ze werd na het verschijnen van het rapport van de commissie-Sorgdrager over Van Rey en Van Pol samen met andere inwoners naar haar mening gevraagd door de regionale krant. Thissen vertelde dat ze gehoopt had dat Van Rey en de rest van het college de eer aan zichzelf zouden houden. „Velen hebben toegekeken, of zelfs meegewerkt aan zaken die niet in de haak zijn. Nu blijft alles bij het oude”, zei ze.

Van Rey was boos over deze openlijke kritiek. Zijn collega’s ook. Wethouder Wim Kemp (CDA) belde namens het college als portefeuillehouder welzijn de werkgever van Thissen, stichting Wel.kom. De directie van Wel.kom bood het college zijn excuses aan en stuurde Thissen naar huis. Na twee maanden mocht ze terugkomen, nadat ze schriftelijk beloofd had haar mond te houden.

Wel.kom wil er niets over zeggen, maar meldt wel dat Thissen „op haar gezond verstand” is aangesproken. Kemp vindt dat hij prima gehandeld heeft: „Het was onbehoorlijk. Wij zijn opdrachtgever van Wel.kom. Ik vind het niet correct dat een medewerker van een opdrachtnemer zo’n uitlating doet.” Maar Wel.kom werd in het artikel niet genoemd. „Nee, maar er stond ‘welzijnswerkster’ en iedereen weet wie Josette Thissen is.” Zelf zwijgt ze: „Ik wil mijn baan niet verliezen.”

Sinds de val van Van Rey zijn er meer verhalen zoals die van Josette Thissen. Wie niet vóór hem was, was tegen hem, zegt het bestuur van de inmiddels opgeheven winkeliersvereniging Hartje Stad. Juwelier Ton Rijken, voorzitter van Hartje Stad, merkte dat: „De investeerders van het Outlet- en Designcenter wilden zeven dagen per week open zijn. Wij niet, en dat werd een probleem toen ‘Den Haag’ in 2008 moest beslissen over de openstelling. Wij wilden ons standpunt daar uitleggen, maar moesten eerst bij Van Rey komen. Hij was woest. ‘Als je naar Den Haag gaat om Roermond zwart te maken, dan ben je met mij nog niet klaar.’ Wij voelden ons bedreigd.”

Rijken ging toch. Daarna kwamen anonieme dreigbrieven. Van Rey verbrak het contact, volgens Rijken. Een paar dagen later kregen de bestuursleden een brief van advocatenkantoor Boels Zanders. Dat stelde iedereen „hoofdelijk aansprakelijk voor alle schade”. Rijken vroeg de advocaat wie zijn cliënten waren. „Hun namen bleven geheim. Wij hadden de stellige indruk dat zijn opdracht uit het stadhuis kwam.” Boels Zanders ontkent dit, maar houdt de namen geheim. Van Rey zegt niet achter de dreigbrieven en advocatenbrief te zitten.

Al met al was het beangstigend, vertelt Rijken. „Het was een kliek waar je niets tegen kon beginnen. Ik voelde me zó machteloos. Ik lees net Congo, het boek van David van Reybrouck. Zoals Mobutu het voor elkaar had, zo was het hier ook.”

Piet van Pol wilde niet reageren op dit artikel. Reacties: onderzoek@nrc.nl

    • Joep Dohmen