‘Vijftig Tinten Grijs veroozaakt een geboortegolf’

De aanleiding

Mai Spijkers, uitgever van de erotische roman Vijftig Tinten Grijs van E.L. James, zei 22 oktober bij Pauw & Witteman: „Er is een lichte geboortegolf in de Verenigde Staten naar aanleiding van het boek”. En Ivo Niehe vroeg de schrijfster E.L. James 4 november in de TROS TV Show onder meer naar „de berichten dat er dankzij haar boeken in Engeland en de Verenigde Staten een geboortegolf lijkt te ontstaan”. Zelf zei E.L. James deze week in de London Evening Standard: „Ik heb behoorlijk wat vrouwen ontmoet die zwanger werden als het resultaat van het lezen van mijn boeken.” (‘How Fifty Shades of Grey sparked the biggest baby boom in 40 years’, 12 december).

Zorgt deze ‘mamaporno’ inderdaad voor meer mama’s?

Waar is het op gebaseerd?

Het verhaal ‘bestseller-veroorzaakt-geboortegolf’ duikt – voor zover traceerbaar – voor het eerst op 4 juli op in de lifestylerubriek van Yahoo UK & Ireland. Onder de kop: ‘Experts await the 50 Shades of Grey baby boom’ voorspelt het artikel een geboortegolf binnen negen maanden. Dat bericht werd door allerlei sites en kranten (gedeeltelijk) overgenomen. Het lijkt de oerbron van alle latere versies.

In het Yahoo-artikel komen – anders dan in de kop erboven – geen echte experts voor; wel enkele anonieme reageerders op het Amerikaanse online forum Baby Centre, die een verband leggen tussen hun zwangerschap en het boek. Ook komt een hoogleraar aan het woord: Ellis Cashmore, hoogleraar ‘culture, media & sport’ aan Staffordshire University. Hij stelt dat het boek de passies aanwakkert bij miljoenen lezers. „It’s not a difficult equation: more sex equals more pregnancies, which equals more babies.” Deze hoogleraar is geen expert in demografie; hij is socioloog en schreef boeken over bijvoorbeeld David Beckham en over de rastafaribeweging.

„Ik heb geen onderzoek gedaan naar het verband tussen erotische literatuur en vruchtbaarheidscijfers”, laat hij next.checkt per mail weten. Een bevriende journalist, die herinnerde dat hij eerder een interview had gegeven over een geboortepiek in Duitsland na het WK voetbal in 2006, had hem gevraagd of er een vergelijkbaar effect zou komen door Vijftig Tinten Grijs. De hoogleraar leek dat heel plausibel. Hij heeft verder geen bewijs voor zijn voorspelling, maar blijft er bij dat „het scenario” aannemelijk is. Bijvoorbeeld omdat de lezers van deze erotische boeken normaal geen porno consumeren. Maar, zegt hij, ik zal deze visie niet „met hand en tand verdedigen”.

En, klopt het?

Als dit Yahoo-artikel klopt, is er op zijn vroegst begin 2013 een waarneembare geboortegolf – ongeveer negen maanden na de doorbaak van het boek, voorjaar 2012. Statistisch bewijs voor de stelling is er dus (nog) niet. (Het Amerikaanse statistiekbureau National Center for Health Statistics laat weten dat het niet beschikt over geboorteprognoses voor 2013).

Demografisch gezien is het scenario hoogst onwaarschijnlijk. Anders dan de media soms doen geloven, is een geboortegolf nooit gelieerd aan eendagsvliegen als stroomuitval of opwindende programma’s of boeken, zegt Jan Latten, demografisch onderzoeker bij het CBS. In Nederland had je na de oorlog de bekende babyboom. De laatste decennia bewegen de geboortecijfers parallel aan de economische conjunctuur, met soms een lokale piek. Zoals in 2008 in Maasdriel. De media zagen toen een verband met een stroomstoring, negen maanden eerder. Maar wie beter keek, zag dat de piek werd veroorzaakt door nieuwbouw (die jonge stellen trekt).

Daarbij: zelfs als de bestseller leidt tot meer seks, betekent dat niet automatisch ook meer zwangerschappen, zegt Theo Engelen, hoogleraar historische demografie. Want sinds anticonceptie algemeen toegankelijk is, bestaat die directe link tussen meer vrijen en meer geboortes niet meer.

Maar wat nu als Vijftig Tinten Grijs aanzet tot onbeschermde seks? Dan zou de geboortegolf wel plausibel zijn. De hoofdpersoon Christian, echter, maant zijn minnares Anastasia juist herhaaldelijk aan om anticonceptie te gebruiken. Wel is het zo dat Anastasia in het boek uiteindelijk zwanger raakt. En aan het eind van deel drie – na een sprong in de tijd – is ze zelfs zwanger van een tweede.

Op het forum van Baby Centre staan inderdaad verwijzingen naar Anastasia’s ‘Little Blip’ (zoals ze haar baby noemt). Een vrouw schrijft bijvoorbeeld: „This little blip is a 50 shades baby toooooooo! Glad I’m not the only obsessed one :) :) :)”.

Maar de vraagt blijft: raakten die vrouwen zwanger als gevolg van het lezen van het boek of raakten ze zwanger in de periode dat ze het boek lazen? Dat valt uit de reacties niet op te maken.

Conclusie

Er is geen enkel bewijs, statistisch of anderszins, voor een geboortegolf door Vijftig Tinten Grijs. Of de in het artikel voorspelde piek er komt, valt op zijn vroegst begin 2013 te checken, negen maanden na het artikel (maar demografen achten dit uiterst onwaarschijnlijk). Daarom beoordelen we de stelling als ongefundeerd.