Staatsman Samsom is eindelijk eerlijk

Twee weken geleden schreef ik hier dat ‘Griekenland’ klaarblijkelijk geen onderdeel vormde van het ‘eerlijke verhaal’ van Diederik Samsom. Ik oordeelde te vroeg.

Samsom sprak afgelopen maandag in de Rode Hoed de jaarlijkse Den Uyl-lezing uit. Daarin zei hij: „Europa gaat meer geld kosten dan ooit was beloofd en we gaan meer bevoegdheden met elkaar delen dan we comfortabel vinden”.

Daarmee maakt hij de geesten rijp voor de storm die ons nog staat te wachten. We zullen maar zeggen: beter te laat dan nooit.

Er bestaan verschillende definities van de staatsman. In de meest neutrale versies wordt hij afgeschilderd als iemand die ‘belangrijk is geweest in de geschiedenis van een land’. Maar een mooiere definitie: een staatsman is iemand die zijn volk voorbereidt op hetgeen wat komen gaat.

Er is in ieder geval één iemand in Den Haag die zich steeds meer gedraagt als een staatsman: Diederik Samsom. In het voorjaar stond hij nog met een zwetende bovenlip tegenover zijn partijgenoten Ronald Plasterk, Lutz Jacobi en Martijn van Dam. Nu redt hij kalm en onvervaard de coalitie uit elke crisis.

Met het risico van gemakkelijke achterafpraat te worden beschuldigd: geheel verwonderlijk is de timing van Samsoms Griekenlandverhaal niet. Een lastig verhaal moet even inweken, omdat de brenger van de boodschap anders het risico loopt te worden gelyncht. Wellicht dat de hoofdrolspelers tijdens de coalitie-onderhandelingen al afspraken hebben gemaakt over het tempo waarin het ‘eerlijke verhaal’ over Nederland zou worden uitgestort. Dat zou verklaren waarom PvdA en VVD in die fase zo ongemakkelijk geheimzinnig deden.

Waar Diederik Samsom week na week boven zichzelf uitstijgt, gaat de trendlijn van premier Mark Rutte precies de andere kant op. Hij leek in 2010 niet meer stuk te kunnen. Een verademing was zijn optreden na acht jaar Balkenendiaans gestuntel. Amper twee jaar later zijn alle goede eigenschappen ingeruild voor slechte. Rücksichtslos opportunisme en ideeënloosheid kwamen in de plaats van zijn eerdere leiderschap. Op overvloedig zelfvertrouwen is hij sindsdien niet meer betrapt.

Steeds meer begint het leven van Rutte te lijken op dat van het fictieve personage Felix Hoffman, hoofdpersoon in Leon de Winters Hoffman’s Honger. De wending van de geschiedenis is omgekeerd evenredig aan zijn eigen levensgeluk. Terwijl het communisme in grote delen van Europa wordt overwonnen, valt de gevierde diplomaat steeds dieper.

Hoffman komt er uiteindelijk vanaf met een eervol ontslag. Het valt te hopen dat Mark Rutte erin slaagt het tij te keren voordat hem hetzelfde lot treft.

Rob Goossens (21) is politiek verslaggever. Hij vormt samen met Sywert van Lienden, Rutger Lemm en Monique Samuel de Ferry’s, het politieke panel van nrc.next.