Poetin kiest voor Oosten

President Poetin van Rusland ruikt onraad. Het fundament van het bewind is niet zo onwankelbaar als de oproerpolitie op straat doet vermoeden. Er gist iets.

Poetins jaarlijkse toespraak tot de twee kamers van het parlement deze week – een traditie sinds voorganger Jeltsin in 1993 het met geweld verjoeg en per referendum een presidentiële grondwet liet aannemen – klonk als vanouds: overtuigd en patriottisch. Tussen de regels door gaf Poetin echter blijk van enige onzekerheid.

De corruptie in zijn land is zijn achilleshiel, weet de man die al twaalf jaar aan de macht is.

Zijn presidentiële ‘boodschap’ was een poging om de provinciale burgerij te winnen voor een nieuw patriottisch elan tegen de nieuwe grootstedelijke middenklasse die sinds een jaar zo nu en dan op straat durft te protesteren. Hij reikt de provincie de hand met de belofte dat hij in zijn derde termijn gaat investeren in de revitalisering van de lokale intelligentsia (artsen, leraren, wetenschappers).

Bovendien poogt hij deze burgerij voor zich te winnen met een cultuurstrijd. Vóór een natie die militair en cultureel weer een grootmacht is naast Amerika en China. Maar tégen zowel binnenlandse politici en ambtenaren die hun geld en handel buiten Russische jurisdictie parkeren, als buitenlandse inmenging in Rusland zelf.

De vraag is niettemin of dit pronte patriottisme zal werken in een natie die doordesemd is van corruptie. Controle en restrictieve wetten tegen kapitaalvlucht kunnen ook meer corruptie uitlokken. Repatriëring van kapitaal is evenmin een logisch gevolg. En dat laatste is wel nodig, wil Poetin zijn ambitie waarmaken om Rusland te transformeren van een grondstoffen exporterende staat naar een hoogwaardige economie. Het perspectief dat Amerika en wellicht Europa minder afhankelijk worden van olie en gas, kan het volgende decennium voor Rusland al een nijpend probleem worden.

Het is onduidelijk of Poetin zo zeker van zijn zaak is als hij in het Kremlin veinsde. Maar Europa moet zich voorbereiden op een Rusland dat zich minder gelegen laat liggen aan de wederzijdse afhankelijkheid die de handelsbanden nu kenmerkt. De toekomst van de Russische economie ligt in het Oosten, zei Poetin. Moskou werkt nu aan een nieuwe doctrine voor het buitenlandse beleid.

Rusland zal zich nog meer oriënteren op China. De pogingen om de Shanghai Samenwerkingsorganisatie, begonnen als Euro-Aziatische tegenhanger van de NAVO, op te waarderen tot militair én economisch blok moeten dus serieus worden genomen.

President Poetin kiest voor het Oosten. Voor zijn lot is het beslissend of de provinciale burgerij hem daarin volgt. De grootstedelijke culturele elite zal dat niet doen.