Op Titan stroomt een brede rivier van aardgas

De ruimtesonde Cassini maakte op 26 september deze radarbeelden van een 400 km lange meanderende rivier op Titan, een maan van Saturnus. Het is voor het eerst dat zo’n rivierenstelsel buiten de aarde is ontdekt. Foto NASA/JPL-Caltech/ASI

Het lijkt een vage satellietfoto van het stroomgebied van de Nijl, maar schijn bedriegt. De opname is niet gemaakt door een observatiesatelliet rond aarde, maar door de ruimtesonde Cassini. En de meanderende rivier bevindt zich op het oppervlak van Titan, de grootste maan van de planeet Saturnus.

Titan is groter dan de planeet Mercurius en heeft, als enige maan in ons zonnestelsel, een uitgebreide atmosfeer. Deze bestaat voor ongeveer 95 procent uit het transparante gas stikstof, maar is desondanks vrijwel compleet ondoorzichtig. Dat komt doordat het onderste deel van de atmosfeer wordt gekenmerkt door een oranjekleurige ‘smog’ van organische moleculen. Deze smog onttrekt Titan aan nieuwsgierige blikken van buitenaf. De ruimtesondes Pioneer 11 en Voyager 1 en 2 passeerden Titan al, maar pas toen de Cassini in 2004 in een baan om Saturnus kwam nam de kennis van Titan snel toe, ook doordat toen een sonde op Titan landde: de Huygens, genoemd naar Titans ontdekker.

De hier afgebeelde foto is dan ook geen gewone foto, maar een radaropname. Hij is gemaakt door radiogolven naar het oppervlak van de grote Saturnusmaan te zenden en de weerkaatsing ervan op te vangen. Anders dan zichtbaar licht ondervinden radiogolven geen hinder van mist of bewolking.

De ontdekking van een rivierenstelsel op Titan komt niet helemaal onverwacht. Eerder zijn op deze maan al meren ontdekt en ook zijn er sterke aanwijzingen gevonden dat er regen valt. Het zijn geen water meren. Op Titan bestaat regen niet uit waterdruppels: daarvoor is het er veel te koud – grofweg 180 graden onder nul. Bij die lage temperatuur is water letterlijk keihard bevroren.

Op Titan fungeren eenvoudige koolwaterstoffen (methaan, ethaan) als ‘hemelwater’ fungeren. Het regent er in feite vloeibaar aardgas.

Het nieuwe radarbeeld van Cassini laat zien hoe die ijskoude vloeistof in de meren terechtkomt. Net als gewone regen op aarde verzamelt zij zich in de bovenloop van de rivier, om vervolgens naar lager gelegen gebieden te stromen. Dat de rivier ook werkelijk stroomt, wordt afgeleid uit de egale donkere tint van de rivier. Op radarbeelden is dat kenmerkend voor een glad en dus stromend oppervlak.

Hoewel de hoofdrivier wel de nodige bochten vertoont, is zijn loop relatief recht. Volgens de wetenschappers die de radarbeelden hebben bekeken, kan dat erop wijzen dat hij een natuurlijke breuk in het oppervlaktegesteente van Titan volgt.

Het afgebeelde stroomgebied bevindt zich niet ver van de noordpool van de grote Saturnusmaan. Het strekt zich uit over een afstand van ongeveer 400 kilometer – aanzienlijk korter dus dan de Nijl, die ruim 6600 kilometer lang is.

    • Eddy Echternach