De gedachte heeft een functie, de daad niet

Zelfmoord is veel minder rationeel dan mensen vaak denken, zegt de hulpverlener. „Ze willen maar één ding: ontsnappen aan de pijn.”

De zelfdoding van de 15-jarige Fleur komt een maand nadat Tim Ribberink een einde aan zijn leven maakte. Beide jongeren werden gepest. De zelfdoding van Ribberink kreeg veel aandacht door de advertentie waarin zijn ouders lieten zien dat hij zich het leven had ontnomen omdat hij gepest werd.

Toch is het te simpel om te zeggen dat pesten de oorzaak; suïcide is een erg complex proces, zegt Jan Mokkenstorm. Hij is GGZ-psychiater en initiatiefnemer van 113online: een hulplijn voor mensen die suïcidale gedachten hebben. Ze kunnen anoniem bellen en chatten, gratis. 113online heeft dertig telefoontjes per dag, en minstens zoveel chats. Maar de vraag is groter dan de hulplijn aankan. (www.113online.nl)

Wordt pesten vaker genoemd als oorzaak van suïcidale gedachten?

„Ja, we krijgen zeker telefoontjes van mensen die gepest worden. We hebben daar geen statistieken over, maar uit inventarisaties bij hulplijnen in andere landen blijkt wel dat het een thema is dat speelt bij zelfmoord. Mensen kunnen erg geïsoleerd raken door voortdurende uitsluiting en vernedering.”

Kan de publiciteit over Tim Ribberink een rol hebben gespeeld bij de daad van dit meisje?

„Dat kan. Als je al suïcidale gedachten hebt, en er komt iemand in het nieuws met wie je je kunt identificeren, dan kan dat net het laatste zetje zijn. Dat geldt ook voor de methode waarmee het gebeurt. Je krijgt de bevestiging dat die werkt.

„Er is degelijk onderzoek waaruit blijkt dat de manier waarop in de media bericht wordt over zelfmoord, invloed heeft op het aantal suïcides. Laatst was er bij De Wereld Draait Door een gesprek met een jongen die een zelfmoordpoging op het spoor heeft overleefd. Die nacht zijn er meer mensen gestorven op het spoor dan normaal. Er waren zes incidenten, waarvan vier dodelijk. Normaal is dat één per dag.”

Maar mensen weten toch al dat treinen dodelijk kunnen zijn?

„Zelfmoord is veel minder rationeel dan veel mensen denken. Je zou denken; het is de belangrijkste beslissing van je leven, dus daar heb je goed over nagedacht. Maar dat is onzin. De afwegingen van mensen die zelfmoord plegen, zijn niet zo rationeel. Ze willen op dat moment maar een ding: ontsnappen aan de pijn.

„Het begint ermee dat mensen zich zo ellendig voelen dat ze denken dat ze het niet kunnen verdragen. De gedachte dat ze niet hóéven leven vermindert de ellende, even. De meeste mensen verwerpen die gedachte vervolgens. Maar bij sommige mensen blijft het hangen. De gedachte aan zelfmoord heeft dus een functie. Het is een adempauze in de ellende. De emoties die opkomen als je aan zelfmoord denkt, zijn ook een onderbreking van de monotonie van ellende. Ze leiden af.

„Maar mensen kunnen gewend raken aan de gedachte. Om de functie van adempauze te houden, moeten ze serieuzer, langer over suïcide nadenken. En dan kan nieuws over een zelfmoord het laatste zetje zijn.

„Er zijn zoveel andere manieren om rust te krijgen te krijgen. Vaak helpt het om met iemand te praten en dingen op een rijtje te zetten. Maar dan moet je eerst je schaamte overwinnen. En er is niets om je voor te schamen, want vele duizenden mensen hebben dergelijke gevoelens. Dat zijn de stille helden, die dagelijks worstelen met hun problemen, en doorgaan. Zelfmoord is een eeuwige oplossing voor een meestal tijdelijk probleem.”

    • Elsje Jorritsma