Zij zijn een zware last voor budget VS

In de staat Alabama lijdt één op de drie Amerikanen aan ernstig overgewicht. En dat brengt zeer hoge zorgkosten met zich mee.

Correspondent Verenigde Staten

Montgomery. Washington zoekt driftig een oplossing voor de naderende fiscal cliff, de begrotingsafgrond. Maar Miriam Gaines uit Alabama heeft er allang één bedacht. „Het is geen rocket science”, zegt de ambtenaar in haar kantoor in Montgomery. „We zitten in de ellende omdat veel te veel mensen ziek worden. De zorg slokt een kwart van de begroting op, terwijl de kosten eenvoudig omlaag kunnen.”

Op 1 januari moeten Democraten en Republikeinen een akkoord hebben gesloten over het begrotingstekort. Lukt het niet gezamenlijk te bezuinigen, dan treedt automatisch een reeks maatregelen in werking die onder meer de zorg (maar ook het leger, gepensioneerden en ambtenaren) keihard zal treffen.

Volgens Gaines had het zo ver niet hoeven komen. De staatsschuld van 16 biljoen dollar, die zwaar op de begroting drukt, is volgens haar voor een belangrijk deel het gevolg van een onverantwoord gegroeid zorgstelsel. Ze is in de zuidelijke staat Alabama verantwoordelijk voor preventie in de zorg. Het is een eenmansbedrijf. Buiten haar salaris krijgt ze van Alabama geen budget om iets te doen. Ze vecht daarom zonder geld tegen „twee Amerikaanse heilige koeien”: de auto en vet voedsel.

Alabama is de op drie na dikste staat van de VS. Dat is op zich al voortuitgang voor Gaines. Vorig jaar stond de staat nog op de tweede plaats, achter koploper Mississippi. Het gaat dus iets beter, al komt dat vooral omdat het elders nóg slechter gaat.

In Alabama lijdt één op de drie volwassenen aan ernstig overgewicht, vaak ook aan diabetes of hartkwalen. Gaines: „Mensen eten nog zoals hun grootouders: grote porties, veel vet. Maar die werkten tien uur per dag op het land of de fabriek, terwijl mensen nu nauwelijks nog bewegen.”

De zorgkosten in de staat zijn hierdoor de laatste tien jaar verdubbeld, zoals in veel zuidelijke staten. Alabama is alleen al aan Medicaid (een zorgprogramma voor de armen) dit jaar 600 miljoen dollar kwijt, een recordbedrag. Aan preventie besteedt de staat nog geen ton: alleen het salaris van Gaines. De rest krabbelt ze bij elkaar door bedrijven mee te laten betalen aan projecten, of door free publicity op lokale tv-zenders.

Gaines: „Overgewicht leidt niet alleen tot dure aandoeningen, maar zorgt er ook voor dat mensen stoppen met werken.” Overgewicht kost de VS jaarlijks 150 miljard dollar, indirecte kosten als eerdere arbeidsongeschiktheid niet meegerekend.

Toch is preventie nog altijd een taboe. In Alabama, oerconservatief en Republikeins tot op het bot, is het vrijheidsideaal een groot goed. „Mensen zijn gesteld op hun vrijheid”, zegt Gaines. „Ze willen hun eigen keuzes maken, ook als dat keuzes zijn die de gemeenschap veel geld kosten. Ze willen niet dat de overheid zich met hun leven bemoeit.”

Evan Codd (62) is één van de circa anderhalf miljoen mensen in Alabama met overgewicht. Hij weegt een kilo of 150, schat hij zelf. Moeizaam en buiten adem zeult de aannemer zijn boodschappenkar door de Mega Meat, een van de weinige supermarkten in zuiden van Montgomery. Dit arme deel van de stad is een klassieke food desert, zoals op zo veel plekken in Alabama: de enige supermarkt die voorhanden is verkoopt bijna alleen gezinsverpakkingen vlees, frisdrank en chips. Fruit en groente zijn duur.

Het begon bij Evan Codd met overgewicht. Toen kwamen de hartproblemen, de slechte rug en de pijnlijke gewrichten. „Nooit zag ik een dokter, en de laatste jaren zit ik drie keer per jaar voor controle bij een specialist.” Een pensioen heeft hij niet, dus moet hij doorwerken, tot de laatste dag dat hij kan lopen. De dokter zei dat hij minder moest eten. Codd ging schoorvoetend akkoord: voortaan zou hij niet meer elke avond naar Kentucky Fried Chicken gaan, maar thuis zijn eigen potje koken. „Maar het werkt niet. Ik doe dit nu al drie jaar, maar ik ben nog geen kilo afgevallen.” Hij laadt zijn kar vol met eten voor vanavond: worstjes, barbecuesaus, kip.

Het probleem in Alabama, zegt Miriam Gaines, is dat mensen weinig weten van overgewicht. Alles probeert ze: voorlichting op scholen, afvalwedstrijden op de lokale televisie. „Gezondheidszorg in Amerika betekent alleen maar: zieken beter maken. Voorkomen dat we zo veel zieken hebben, komt niet eens in de gedachten van de meeste mensen op. En nog vraagt bijna niemand zich af waarom we met afstand het duurste zorgstelsel ter wereld hebben.”

Mocht er op 1 januari geen akkoord zijn, dan ontkomt ook de zorg door de fiscal cliff niet aan forse bezuinigingen. Tijdens een debat, georganiseerd door de website Politico, waarschuwden ziekenhuisbestuurders voor de rampzalige gevolgen. „Zomaar snijden is geen hervorming”, zei de voorzitter van de vereniging van ziekenhuizen, Rich Umbdenstock. „We kunnen het systeem reorganiseren, maar bezuinigingen helpen daar niet bij.”