Toveren met tijd en ruimte

Panorama Mesdag is een heel groot schilderij van het strand. Het lijkt net echt. Paul Critchley tovert in Den Haag nu ook met verf.

Midden in het museum Panorama Mesdag in Den Haag staat een wit huis, opgetrokken uit houten wanden. Op de muur is een venster geschilderd, de ramen staan open. Het is of we door het glas naar binnen kijken en een vrouw op een bank zien liggen. Als we vervolgens naar binnen gaan, dan ligt daar inderdaad een vrouw op een bank. Maar ook zij is geschilderd.

Beeldend kunstenaar en schilder Paul Critchley is een tovenaar. Hij speelt een boeiend spel met illusie en werkelijkheid. De tentoonstelling in Panorama Mesdag heet Verbeelde Ruimte. Dat is een goed gekozen naam. De werken van Critchley verrassen en verleiden, je kunt er lang naar kijken en telkens iets nieuws ontdekken. Hij geeft diepte en ruimte aan het platte vlak van schilderdoek. Daarom is het zo’n goed idee om Critchleys schilderwerk in Panorama Mesdag een plaats te geven: ook de naamgever van het museum, de Haagse schilder H.W. Mesdag, schiep met zijn panoramaschilderij van het strand bij Scheveningen een volmaakte optische illusie. Bij binnenkomst in het museum valt een schilderij op dat een meterslange muur voorstelt. Je zou het willen aanraken, zo echt zijn de bakstenen geschilderd. Als je langs de langgerekte muur loopt, kun je zelfs aan het einde ervan de hoek omgaan. Op een ander schilderij zweven twee stoelen in de ruimte. Een ouderwetse telefoon staat op de ene stoel, de hoorn ligt op de andere. Door de geraffineerde manier waarop de stoelen zijn geschilderd, lijken ze driedimensionaal. De ondertitel getuigt van een subtiel gevoel voor humor: „Je kunt beter even gaan zitten, ik heb je iets belangrijks te vertellen.”

Volgens Critchley behelzen zijn tekeningen niets anders dan dat weer te geven wat hij in het dagelijks leven ziet. In de catalogus schrijft hij: „Alle kinderen tekenen en ze tekenen wat ze in hun dagelijkse leven tegenkomen.” Toch is het niet zo eenvoudig als het lijkt. Want als je tekent, doe je dat op een plat vel papier. Dat doet schilder Critchley ook. Maar hij weet op dat platte vlak met verf en penseel ruimte en diepte te scheppen. Weergaloos en zelfs spannend is het schilderij waarin hij zijn nieuwe appartement in Barcelona schildert, uit 1998. We zien alles tegelijk: helemaal rechtsonder staan de verhuizers die dozen naar binnen takelen. In het midden van het schilderij zien we de woonkamer met openslaande balkondeuren. Door die deuren zien we de huizen aan de overkant die we in het ‘echt’ ook zien in het stuk doek met de verhuizers. We zien de badkamer en slaapkamer, zelfs het trapportaal aan de onderzijde van het werk. Het bijzondere is dat het schilderij niet zoals gebruikelijk een rechthoekige vorm heeft, maar dat het lijkt of de verschillende delen van het interieur als puzzels in elkaar passen. Critchley leert je opnieuw kijken. Zijn werk is een avontuur voor het oog.

Paul Critchley: Verbeelde Ruimte in Panorama Mesdag, Zeestraat 65, Den Haag. T/m 13 januari. Inl: panoramamesdag.nl Catalogus € 16,95