Stop de afbeulpraktijken

Aan de onderkant van de arbeidsmarkt is het een ratjetoe. Minister Asscher dient werknemers beter te beschermen, vinden drie FNV-bestuurders.

Op het moment dat 37 ontslagen medewerkers van bloembinderij Sierafor hun ontslag kregen, stroomden nieuwe, goedkope Poolse krachten het bedrijf binnen. Hun werk bleef gewoon bestaan.

Dit is geen incident. Het is een trend. Wij hebben minister Asscher (Werkgelegenheid, PvdA) een brandbrief overhandigd over de situatie aan de onderkant van de Nederlandse arbeidsmarkt.

Gewone vaste banen, die wij ‘gewoon goed werk’ noemen, worden vervangen door wat we niet anders kunnen noemen dan pulpbanen – werk zonder zekerheid, pensioenopbouw, fatsoenlijke betaling, cao’s en gewone werknemersbescherming als doorbetaling bij ziekte. Je kunt er niet van leven, laat staan een bestaan opbouwen. De gevolgen treffen jongeren, voor wie een vaste baan een droombeeld dreigt te blijven, en ouderen, die bij ontslag vaak elke zekerheid en perspectief kwijtraken.

De keuze van werkgevers gaat allang niet meer over de behoefte aan flexibiliteit. De foute constructies ze bedenken, zijn er louter op gericht om te concurreren op arbeidsvoorwaarden. Het gebeurt op de postmarkt, in het wegtransport, de vleessector, de bouw, de metaal, de agrarische sector en de thuiszorg.

Postbodes zijn massaal vervangen door goedkope postbezorgers. Zij gingen in kleine banen aan de slag als ‘zelfstandige’. PostNL heeft met de fiscus zelfs een deal gesloten waarbij het bedrijf zich vrijwaart voor optreden tegen schijnzelfstandigheid. Deze deal wordt angstvallig geheim gehouden voor het parlement.

Pakketbezorgers overkomt hetzelfde. ‘Zelfstandigen’ krijgen één euro per bezorgadres en moeten twee keer zoveel bezorgen – tweehonderd stops per dag! – als werknemers in loondienst om een schamel inkomen te verdienen.

Het UWV verleent ontslagvergunningen aan bouwbedrijven die kunnen aantonen dat ze de helft besparen als ze zelfstandigen inzetten. Vervolgens stimuleren ze die ontslagen werknemers om zichzelf aan te bieden als zelfstandige.

Als het UWV ontslagvergunningen weigert, omdat het werk blijft bestaan, pakt de werkgever het soms anders aan. In de agrarische sector ging een werkgever failliet. Hij maakte een doorstart onder een andere naam – met uitzendkrachten.

Met constructies als payrolling (de werkgever werft zelf mensen, maar neemt ze niet zelf in dienst), onduidelijke doorleenconstructies en contracting (het uitbesteden van werk aan zusterbedrijven van uitzendbureaus) leggen werkgevers alle werkgeversrisico’s buiten zichzelf. De werknemer is de dupe.

In de vleesindustrie zijn uitbeners verdwenen. Het werk is in stukken opgeknipt. Die opgeknipte taken zijn zo simpel dat ze leert in een uurtje. Hiervoor werft de werkgever Midden- en Oost-Europeanen. Acht op de tien werknemers hebben onzekere flexcontracten, drie meer dan tien jaar geleden.

In de Eemshaven werken flexwerkers uit allerlei landen in Europa. Hun werkgever ontduikt de Nederlandse cao en shopt in de Europese lidstaat waar hij zo min mogelijk belasting en sociale verzekeringspremies hoeft af te dragen. Ook transportondernemingen gebruiken zulke postbusfirma’s. Zo ontduiken ze de cao. Bulgaarse chauffeurs werken voor een paar euro per uur en overnachten met een gasbrandertje om te koken op onveilige parkeerplaatsen.

Of denk aan de thuiszorg. Gemeenten kijken vooral naar de kosten ervan, zonder na te denken over de gevolgen voor werknemers. Het gevolg hiervan is dat thuiszorgmedewerkers tot een kwart minder loon krijgen. Sommigen vallen niet onder de cao en hebben absurde roosters waarbij mensen de hele dag werken, maar slechts vijf uur betaald krijgen.

Inspecties moeten de wet- en regelgeving controleren, maar daar is op bezuinigd. Vakbonden hebben onvoldoende wettelijke middelen om informatie boven tafel te halen.

De race to the bottom moet stoppen. Minister Asscher heeft een eerste stap gezet door het minimumloon verplicht te stellen voor ‘zelfstandigen’ op de postmarkt. Nu moet hij verdere stappen ondernemen. Flexwerk moet alleen mogelijk zijn als werknemers voldoende bescherming en duidelijkheid hebben. Bied mensen daarom de rechtsbescherming van een arbeidsovereenkomst. Dan zal er bijvoorbeeld minder schijnzelfstandigheid optreden. Realiseer wetgeving die de opdrachtgever altijd aansprakelijk houdt voor een juiste naleving van de cao, ook als hij werkt met onderaannemers. Regel dat het UWV geen ontslagvergunning meer verleent als werknemers vervangen worden door goedkopere mensen.

Ook willen we goede controle. Deze is beter mogelijk als er een meldingsplicht is voor alle arbeidskrachten, net als in landen om ons heen.

Willen wij een beschaafd land blijven, dan moet minister Asscher nu in actie komen!

Mariette Patijn is bestuurder uitzendbranche van FNV Bondgenoten. Mieke van Veldhuizen is bestuurder van FNV Bouw. Marian Beldsnijder is bestuurder thuiszorg van Abvakabo FNV.