Overheden zijn laks met regels over integriteit

Nederlandse overheden leven de wettelijke regels over integriteit lang niet altijd na. Dat blijkt uit de Monitor integriteit openbaar bestuur 2012, een gisteren verschenen studie van het Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS).

Gemeenten, provincies, waterschappen en Rijk blijken hun ambtenaren en bestuurders niet voldoende te scholen in integriteit, zoals regels over het aannemen van geschenken of over uitnodigingen voor buitenlandse reizen. Dat soort trainingen – verplicht volgens de Ambtenarenwet – ontbreekt in ongeveer de helft van de bestuurlijke en ambtelijke organisaties.

Het BIOS legde vragenlijsten voor aan bijna zesduizend ambtenaren en politieke bestuurders, en aan enkele honderden griffiers en secretarissen van alle overheidslagen. Eén op de vijf secretarissen meldt dat er in hun ambtelijke organisatie pas aandacht bestaat voor integriteit na overtreding van de regels. Procedures voor onderzoek naar misstanden ontbreken in 40 procent van de ambtenarenapparaten.

Minder dan de helft van de ambtelijke organisaties actualiseert het integriteitsbeleid en de gedragscode, ook al is dat verplicht. Regels over de verplichte openbaarmaking van nevenfuncties komen slechts voor in 60 procent van de gevallen. Griffiers melden dat raadsleden en statenleden nevenfuncties vaak niet melden. Vooral bij de provincie gaat het mis: zeven op de tien provinciegriffiers merken dat het melden van nevenfuncties achterwege blijft, maar ook dat er sprake is van incorrect gebruik van vergoedingen en declaraties. Merken griffiers een incident op, dan zwijgen zij in een op de drie gevallen: zij vinden het „lastig” om een gemeenteraadslid of Statenlid aan te spreken.

Ook 20 procent van de secretarissen – die vaak verantwoordelijk zijn voor het controleren van declaraties – vindt het moeilijk om misstanden te melden. Zij melden dat er in 2011 na integriteitsonderzoek 66 strafontslagen van ambtenaren waren. Ter nuancering: Bij alle overheidslagen samen werken circa 300.000 ambtenaren.

Het BIOS onderzocht ook de beleving van integriteit. Tweederde van de ambtenaren en bestuurders noemt collega’s integer. Een op de tien heeft „duidelijke twijfels”.