Middenklasse geeft Afrika vleugels

De luchtvaartindustrie in Afrika groeit flink, met dank aan de opkomende middenklasse. Zowel bestemmingen op het Afrikaanse continent als in het Midden-Oosten en Azië zijn in trek. En prijs- brekers zien nieuwe mogelijkheden.

De lege luchten van Afrika worden voller. De luchtvaartindustrie groeit snel op het continent, sneller dan elders in de wereld. „De vraag naar nieuwe routes is enorm, er vallen geweldig goede zaken te doen”, jubelt Anna Schoepfer van Hahn Air, een Duits bedrijf in Zuid-Afrika dat fungeert als een soort groothandel voor Afrikaanse reisbureaus.

Volgens verwachtingen van de internationale luchtvaartassociatie IATA groeit de Afrikaanse luchtvaart de komende vijftien jaar met 6 tot 7 procent per jaar. Als gevolg van de economische crisis nam het aantal passagiers op internationale vluchten wereldwijd afgelopen jaar slechts 0,7 procent toe.

Afgelopen jaar nam het luchtverkeer van Afrika naar het Midden-Oosten en Azië 18 procent toe. Op deze routes nam het aantal tickets voor ‘economy class’ toe met 21 procent en voor ‘business class’ met 17 procent. De opkomende Afrikaanse middenklasse heeft geld te besteden op een continent waar de gemiddelde groei rond de 5 procent schommelt.

De toegenomen vluchten naar Azië volgen het patroon van de economische groei in Afrika, die in belangrijke mate te danken is aan de stijgende verkoop van olie en andere grondstoffen richting China, India en Maleisië. Maar ook binnen Afrika zelf is het vliegen vele malen makkelijker geworden.

Nog geen vijftien jaar geleden vloog een passagier het snelst van het Oost-Afrikaanse Nairobi (Kenia) naar N’Djamena (Tsjaad) in het westelijke deel van het continent via Parijs. Op de oost-westroute vliegen nu dagelijks vele toestellen, naar bruisende steden als Lagos (Nigeria) en Accra (Ghana), maar ook naar Freetown (Sierra Leone), Monrovia (Liberia), Bamako (Mali) en Dakar (Senegal).

„Steeds meer kleine Afrikaanse zakenlui vliegen tussen oost en west in Afrika”, vertelt Zainab Yahya van het Keniase reisbureau Travel Creations. „Ze doen goede zaken in chaotische steden als Lagos, Luanda (Angola) en Kinshasa (Congo).” Veel zakelijke passagiers in West-Afrika vliegen via Kenia of Ethiopië door naar de Golfstaten of naar China voor inkopen.

Belangrijke hubs in dit oost-westnetwerk zijn Nairobi in Kenia en Addis Abeba in Ethiopië. Beide landen breiden hun luchthavens uit. Kenia’s nationale vliegveld heeft een capaciteit van 2,5 miljoen passagiers per jaar, maar er arriveren en vertrekken twee keer zoveel reizigers.

De Ethiopische en Keniase maatschappijen Ethiopian Airways en Kenya Airways zijn de grootste in het inter-Afrikaanse netwerk. South African Airways van Zuid Afrika, het land met de sterkste economie van het continent, heeft zijn bestemmingen binnen Afrika ook aanzienlijk uitgebreid.

Nigeria, rijk aan olie en de volkrijkste land van het continent, blijft achter in de opmars van de Afrikaanse luchtvaart. De nationale luchtvaartmaatschappij Nigerian Airways is leeggeroofd door corruptie en ander wanbeleid. Dagelijks stijgen 200 toestellen van Lagos op, maar die vlieglust is onvoldoende aangewend voor ontwikkeling van de industrie.

„Wat wil je met zulke ongebreidelde corruptie”, zegt een diplomaat. „Emirates, een luchtvaartmaatschappij van de Verenigde Arabische Emiraten, wil naar Kano in Noord-Nigeria vliegen, want daar wonen potentiële moslimpassagiers voor de jaarlijkse bedevaart naar Mekka. Maar wat doet de minister van Luchtvaart? Ze geeft alleen een vergunning om naar Enugu te vliegen, in het zuidoosten waar nauwelijks moslims leven. Waarom? De minister is in Enugu geboren.” De minister ontkent dit en zegt dat Emirates nooit een vergunning heeft aangevraagd.

Corruptie en onveilige toestellen vormden grote hindernissen voor groei. Congo bijvoorbeeld is nog steeds het land met de meeste vliegtuigongelukken ter wereld. „Er is hard aan verbetering gewerkt de afgelopen jaren”, vertelt Anna Schoepfer van Hahn Air. „Afrikaanse maatschappijen schaffen steeds meer nieuwe vliegtuigen aan met een goedkoper brandstofgebruik.” De Amerikaanse fabrikant Boeing verwacht in de komende twintig jaar zevenhonderd grote toestellen in Afrika af te leveren, met een gezamenlijke waarde van ruim 60 miljard euro.

Vanwege een gebrek aan concurrentie is vliegen binnen Afrika nog steeds duur. Veertig minuten vliegen van Johannesburg in Zuid-Afrika naar Maputo in Mozambique kan 600 dollar kosten. Ook één uur vliegen van Nairobi naar Juba in Zuid-Soedan kost bijna 600 dollar. Terwijl een ticket van Nairobi naar Amsterdam (acht uur vliegen) niet meer dan 1.000 dollar hoeft te kosten.

Ook in die hoge kosten gaat verandering komen. In zuidelijk Afrika opereren al enkele goedkope bedrijven, evenals in Kenia. Die hebben de nationale en regionale markt opengebroken. Het Europese EasyJet wil zijn zaken uitbreiden naar Afrika. Kenya Airways wil later dit jaar JamboJet opzetten, als een goedkoop alternatief op regionale routes.

„De opkomst van goedkope luchtvaartmaatschappijen is niet vergelijkbaar met die ontwikkeling in Europa”, zegt Anna Schoepfer. „Vooral op korte afstanden is er ruimte voor vluchten met lage prijzen. Maar deze vluchten moeten wel in het reguliere boekingssysteem zitten, wat niet het geval is in Europa. In Afrika is dat wel nodig, want veel reizigers vliegen nog via reisbureaus en hebben niet onmiddellijk toegang tot internet om zelf hun vluchten te boeken.”

Net als met de euforie over Afrika's economische groei vertoont ook het optimisme over de toename van de luchtvaart enkele donkere randen. Ongeveer 70 procent van de vluchten naar het continent worden uitgevoerd door niet-Afrikaanse maatschappijen, zoals Air France-KLM, British Airways en Emirates, waardoor minder geld naar de ontwikkeling van de eigen industrie gaat.

„Meer liberalisering in de sector, meer veiligheid, beter management en betere infrastructuur op de luchthavens zie ik als de eerste prioriteiten”, zegt Schoepfer. „Maar net als in de andere sectoren van de Afrikaanse economie hebben er al zoveel ingrijpende veranderingen plaatsgehad de afgelopen jaren, dat iedereen in de luchtvaartindustrie de toekomst met geweldig veel vertrouwen ingaat.”

    • Koert Lindijer