Column

Hobbesiaans universum

Journalisten die door hun werkgever of ego worden opgejut om zoveel mogelijk hits, tweets en likes te scoren, stellen de puinhoop binnen de financiële sector graag voor als zwart-wit. Zakenbankiers zijn dan de „vampier inktvissen” die hun tentakels om het „gezicht van de mensheid hebben geslagen”, zoals de populistische Amerikaanse journalist Matt Taibbi de bank Goldman Sachs eens omschreef. In dit scenario zijn wij journalisten, columnisten en lezers de schuldeloze schapen.

Zo’n rolverdeling leest lekker weg, vandaar de hits enzovoorts. Maar het klopt zelden, want schaf de financiële sector af, en u leidt het leven van een holbewoner. Toch klopt het zwart-witbeeld van een louter parasitaire sector in sommige gevallen wel, en dan denk ik: joepie! Met dit verhaal ga ik weer eens vet veel hits, tweets en likes scoren.

Mark is eind vijftig, een Brit van working class-huize en dus rechtdoorzee in denken, doen en spreken. Hij werkt al decennia in zogeheten ‘controle functies’ in grote banken; hij moet ervoor zorgen dat de bankiers in front office de regels volgen en geen onverantwoorde risico’s nemen. In de jaren negentig zat hij op de handelsvloer bij ‘aandelen derivaten’.

Wat zijn dat? Het houdt van alles in, zei Mark, „maar het meeste geld werd in die tijd verdiend met ‘belasting en dividendarbitrage’. Voorbeeld: de Italiaanse overheid wilde dat buitenlanders gingen investeren in Italiaanse beursgenoteerde bedrijven. Dus zeiden ze, buitenlanders krijgen voortaan 140 procent van het uitgekeerde dividend van zo’n bedrijf, in feite een subsidie. Tegelijkertijd kregen Italiaanse staatsburgers zelf nog maar 80 procent van het dividend, via een extra belasting.

„Nou, een beurshandelaar kijkt hiernaar en denkt: dat kan ik arbitreren. Ik laat een buitenlander Italiaanse aandelen kopen, en dan verkoop ik die via een derivaat door aan een Italiaan. Van de 60 procent die dat oplevert, krijgt de buitenlander een derde, de Italiaan een derde, en mijn bank een derde.

„Klinkt helemaal super, toch? Behalve voor de Italiaanse overheid. Dus wat doen die, als ze dit doorkrijgen? Ze gaan de uitbetaling van die subsidie eindeloos vertragen, zozeer dat de inflatie alle winst doet verdampen. Zo blijft mijn bank achter met een claim op de Italiaanse overheid die feitelijk waardeloos is. De enige winnaar is de beurshandelaar die zijn bonus incasseerde en waarschijnlijk binnen een jaar of wat alweer naar een andere bank was overgestapt.”

Dit is een terugkerend thema in mijn onderzoek in the City: zakenbanken nemen ons als belastingbetaler of klant graag te grazen, maar bankiers doen hetzelfde met hun eigen bank. Het is een Hobbesiaans universum: iedereen tegen iedereen, met betrekkingen die doorgaans nasty, brutish and short zijn.

Wat voor reden zou Mark kunnen hebben gehad om dat Italiaanse derivaat af te keuren, toen de betreffende handelaar er toestemming voor vroeg? Zo’n derivaat was niet tegen de wet, en leek de bank geld te gaan opleveren. Geld waarmee ook Marks salaris werd betaald.

Waarmee we belanden bij de zwakke plek in de structuur van banken. Het salaris van de controleurs wordt betaald uit de winsten die de gecontroleerden weten te maken. Nog erger: hoe meer interne controleurs je een bank dwingt aan te stellen, hoe meer winst die bank moet maken om hun salarissen te betalen – en hoe maakt een bank meer winst? Juist, door meer risico te nemen.

De auteur doet in deze column elke donderdag verslag van het leven in de financiële wereld in Londen. Lees meer over de City op: guardian.co.uk/bankingblog