De bankenschoonmaak is nu echt begonnen

Banken worden onder druk van de publieke opinie opeens aangepakt in de VS en Europa. Plots zijn daar scherp toezicht, hoge boetes en pijnlijke arrestaties.

A police car stands in front of the Deutsche Bank headquarters in Frankfurt, central Germany, Wednesday dec. 12, 2012. German prosecutors have searched offices belonging to Deutsche Bank AG, the country's biggest bank, as part of a tax evasion probe linked to its emissions trading business. The Frankfurt prosecutors' office says 25 employees of the bank are suspected of serious tax evasion, money laundering and attempted obstruction of justice. It says arrest warrants have been issued against five of the employees. Prosecutors said 500 police officers swooped Wednesday on Deutsche Bank offices and private properties in Frankfurt, Berlin and Duesseldorf. Deutsche Bank confirmed in a statement that the raid was linked to an ongoing investigation of its carbon emissions trading business. The bank said it was "cooperating fully" with authorities in the probe. (AP Photo/dapd/ Alex Domanski)

Wordt dit het jaar van de grote afrekening met de boze banken? Geen bank lijkt momenteel veilig voor toezichthouders, ministeries, openbaar aanklagers of andere waakhonden. Gisteren deed de Duitse fiscale opsporingsdienst een inval bij Deutsche Bank in Frankfurt, in verband met een onderzoek naar het op grote schaal achteroverdrukken van miljoenen euro’s aan belastinggeld door enkele bankmedewerkers.

Amper 24 uur eerder was naar buiten gekomen dat de Britse bank HSBC een megaschikking (1,5 miljard euro) had getroffen met de Amerikaanse autoriteiten wegens een reeks misstanden, waaronder het faciliteren van het witwassen van miljoenen dollars aan Mexicaans drugsgeld. Gistermiddag volgden ook de eerste arrestaties in het uitdijende Libor-schandaal, bij UBS en Citibank in Londen. En eerder dit jaar waren er ook al allerlei zaken (zie kaders).

Kenners van de financiële wereld spreken van een trend die rechtstreeks in verband staat met de kredietcrisis. Die leidde tot een nieuw besef én de wil bij politici en toezichthouders om excessen en wangedrag in de financiële wereld uit te roeien. De grote schoonmaak is begonnen.

„De crisis na de val van Lehman Brothers heeft vele inzichten gegeven in het moreel verval van financiële instellingen”, zegt hoogleraar accountancy Marcel Pheiffer van de universiteit Nyenrode, voorheen rechercheur bij de FIOD. „Dat heeft het momentum gegeven aan toezichthouders om onderzoeken in te stellen en sanctionerend op te treden. Politiek gezien wilden, konden en moesten ze ook meer ruimte nemen om op te treden. Ook lijken toezichthouders minder schuw en tonen ze meer lef om in te grijpen. ”

Jan Willem Weidema, bankenanalist van ABN Amro, bevestigt de trend. Hij ziet het in de manier waarop beleggers tegen banken aan kijken. „Ze eisen hogere rendementen dan voor de crisis.” Dat betekent dat beleggers het risico op toekomstige problemen als gevolg van meer toezicht incalculeren. „In het algemeen is de risicopremie toegenomen door dit soort fenomenen”, zegt hij.

Ook burgers eisen dat banken worden aangepakt. Dat maakt het voor politici en toezichthouders natuurlijk makkelijker om iets te doen. Onpopulaire banken zijn gemakkelijke doelwitten om te slachtofferen. „Het is nu moeilijk om je als bank te verdedigen in het publieke debat. Banken zijn niet de meest populaire instellingen tegenwoordig.”

Pheiffer zegt daarover: „Dat is niet zielig, daar hebben banken het zelf naar gemaakt door flagrante schendingen van het maatschappelijk vertrouwen. Bankiers en ook accountants krijgen de rekening gepresenteerd voor een periode waarin commercie het gezond verstand verdrong.”

Hoe groot de impact op de waardering van banken is, weet Weidema niet precies te zeggen. Maar die hoeft niet altijd een significante invloed te hebben op de aandelenkoers, aldus bankenanalist Cor Kluis van Rabobank. De boete die ING moest betalen voor zijn praktijken in Cuba, was gering vergeleken met de impact die de nieuwe Europese kapitaaleisen op de bank hebben, zegt hij. „Dat ‘kost’ de bank zo’n 3 miljard euro extra kapitaal voor elke 1 procent extra solvabiliteit die ze moeten aanhouden.”

Of de reeks straffen ook effect zullen sorteren, is dan ook de vraag. Een rapport deze week van de Commissie Code Banken toonde aan dat de mentaliteit van (Nederlandse) banken momenteel nog niet bepaald veranderd is. ‘Nederigheid’ is bijvoorbeeld nog altijd ver te zoeken. Pfeiffer zegt: „Een effect op de lange termijn valt alleen te bereiken indien er voortdurend aandacht is voor de wegen die bankiers bewandelen, namelijk die tussen angst en hebzucht.”

Maar volgens Weidema zijn banken wel al concreet begonnen met het afstoten van ‘exotische’ activiteiten, die een aanzienlijk risico in zich dragen onder de loep te komen liggen van toezichthouders. „Saai is het nieuwe sexy”, zegt hij. „Men focust nu alleen nog op de kernactiviteiten. De rest wordt eraf gesneden.”