Wetenschap stuitert als stalen bal door een flipperkast

Nieuwe spin ontdekken, eureka roepen, onderzoek publiceren? Zo simpel gaat dat niet. In een film stuiteren onderzoekers langzaam voorwaarts.

Er is een nieuwe spinnensoort ontdekt: Trogloraptor. Deze soort is twee jaar geleden gevonden door amateuronderzoekers in een grot in Oregon. Het is een lichtbruin, bijna doorschijnend beest dat de schoonmaakster de kriebels zou geven: een lijf van ongeveer een centimeter lang en een halve centimeter breed, en centimeterslange poten.

Dit jaar is de ontdekking gepubliceerd in het tijdschrift Zookeys door vier Californische biologen. Niet alleen de nieuwe soort is daarmee officieel, er is zelfs een nieuwe familie van spinnensoorten in het leven geroepen, de Trogloraptoridae. Een zeldzaamheid.

Het lijkt simpel: je vindt een beest, stuurt het naar een deskundige, die roept „Eureka”, publiceert het, en dan kom je in de krant.

Een aardige video van zes minuten op het kanaal van de California Academy of Sciences laat zien dat het zo niet gaat. Je kunt je een beter model voorstellen met vraagstelling, hypothese, onderzoek, dataverwerking, conclusies. Maar ook dat miskent de werkelijkheid, vertelt Judy Scotchmoor van het Museum voor Paleontologie van de universiteit van Californië. Mocht dat streng en ambtelijk klinken, zo’n indruk wekt ze helemaal niet. Scotchmoor kijkt geamuseerd als ze vertelt dat wetenschap onvoorspelbaar is en zelden een punt zet.

Ze heeft een science flowchart gemaakt die de gang van zaken beter weergeeft. Vier cirkels staan voor onderzoek, data, analyse en uitkomsten. Negen pijlen geven druk verkeer weer tussen bijna elk paar cirkels (het hadden er maximaal twaalf kunnen zijn). Bovendien bevat elke cirkel nieuwe cirkels. Zo bestaat ‘Onderzoek’ uit literatuuronderzoek, vragen stellen, waarnemingen doen en het uitwisselen van ideeën.

Zo snap je weer dat dit vaak juist niet allemaal wordt benoemd, en ook voor een video is het veel te fijnmazig. Net op tijd zoomt het verhaal uit en wordt het voorbeeld van Trogloraptor er weer bijgehaald. Via interviewfragmenten met onderzoekers wordt duidelijk dat het eureka-moment er nooit is geweest. Wel zijn er veronderstellingen, doodlopende sporen, overleg, correspondentie, correcties en een langzaam groeiende overtuiging.

In beeld wordt Judy Scotchmoors stroomdiagram verrijkt met een bal die heen en weer stuitert tussen de vier cirkels, terwijl we flipperkastgeluiden horen. Dat wekt de versimpelde indruk dat de bal altijd ligt bij één onderzoeker of dat er één aspect van het onderzoek tegelijkertijd in behandeling is, maar dat zien we door de vingers.

In de publicatie van het onderzoek valt te lezen dat elementaire zaken als het dieet en het paringsgedrag van Trogloraptor nog onbekend zijn. Onderzoeksgroepen elders willen meer weten over de anatomie en de leefwijze van het beest. Zijn er trouwens meer leden van deze familie? Vraagtekens in plaats van een punt. Extra Ball.

De video is te zien op nrc.nl/wetenschap