Silvio , we missen je

Berlusconi komt terug. Althans, hij wil weer premier van Italië worden. Onmogelijk? Nee hoor, hij gebruikt de rechtszaken tegen hem juist in zijn campagne, voorspelt Ilja Leonard Pfeijffer.

Gladiator Year : 2000 - USA Director : Ridley Scott Russell Crowe Movie poster (USA) Photo12

Het zat in vrijwel alle televisiejournaals. Pierluigi Bersani, die net een paar dagen daarvoor in zeer succesvol verlopen voorverkiezingen was gekozen als leider van de PD, de grootste centrumlinkse partij van Italië, die ver vóór ligt in de peilingen en na de komende verkiezingen waarschijnlijk de premier mag leveren, was op werkbezoek in Libië. Hem werd gevraagd te reageren op het nieuws dat Silvio Berlusconi had aangekondigd terug te keren als lijsttrekker en kandidaat-premier van centrum-rechts. „Als dat de uitdaging zal zijn”, zei Bersani, „dan zullen we die aangaan”.

Hij heeft toch altijd al de neiging om te mompelen, maar vervolgens verlaagde hij zijn stem nog wat meer en op zachte toon, alsof hij een geheim vertelde, voegde hij daar samenzweerderig aan toe: „Per dirle la verità, non vedo l’ora” – om eerlijk te zijn, zei hij, verheugde hij zich er erg op. Ik zag een fonkeling in zijn ogen.

Het was een kenmerkende reactie. Ik zag diezelfde fonkeling ook in andere ogen. Die avond zat ik met een paar Italiaanse vrienden op het pleintje. Ze zijn zonder uitzondering extreem links, zeer geëngageerd en felle tegenstanders van Berlusconi. Maar ook zij reageerden met een mengeling van ongeloof en nauwelijks verholen voorpret op de aankondiging van zijn terugkeer. Ook zij konden, als ze eerlijk waren, eigenlijk alleen maar zeggen dat ze zich erop verheugden.

Bersani bedoelde natuurlijk dat hij er niet op kon wachten om gehakt te maken van Berlusconi tijdens de campagne. Vooralsnog hoeft hij zich er ook geen zorgen over te maken dat Berlusconi een serieuze bedreiging zal vormen. Hij blijft steken op 9 procent in de peilingen. En ook mijn linkse vrienden zitten natuurlijk niet te hopen dat Berlusconi daadwerkelijk zal winnen. De voorpret is voor een groot deel voorpret over een zo goed als zekere nederlaag.

Maar toch is dat het niet helemaal. Het is ook een beetje zoals Cruijff die aankondigt terug te keren bij Ajax. Berlusconi is een politieke superstar, een icoon van een land en een tijdperk. Zelfs zijn tegenstanders kunnen er nauwelijks op wachten om hem nog één keer in actie te zien. Om zich nog één keer te laten verbijsteren door zijn onnavolgbare manoeuvres. Berlusconi is een man die opwinding teweegbrengt.

En wat heeft het ons daaraan ontbroken de afgelopen tijd. We beseffen eigenlijk nu pas goed hoezeer we dat hebben gemist. De dertien maanden van de technocratische regering-Monti waren een woestijn van on-Italiaanse degelijkheid. Hij deed gewoon alles goed. Hij herstelde het vertrouwen. En nooit trakteerde hij ons op een mooie blunder of een lekker schandaal of iets anders waar we echt van konden genieten. Kranten schreven alleen nog maar over verstandige hervormingspakketten en dalende spreads. Cartoonisten en columnisten waren de wanhoop nabij. Italië herkende zichzelf bijna niet meer. Begrijp je wat ik zeg? De terugkeer van Berlusconi is bijna een godsgeschenk.

Maar wacht eens even. Berlusconi is toch onlangs veroordeeld? Ja, hij heeft vier jaar celstraf gekregen voor belastingfraude bij zijn bedrijf Mediaset. Maar die straf zal hij nooit uitzitten, want hij gaat in hoger beroep en tegen de tijd dat de hogere rechter tot een uitspraak komt, zal de zaak zijn verjaard. En in de rechtszaak over de minderjarige escort Ruby Rubacuori worden zo veel vertragingsstrategieën toegepast dat er in geen geval een uitspraak zal zijn vóór de verkiezingen.

En de gedachte dat deze rechtszaken een hernieuwde politieke carrière onmogelijk zouden maken of zelfs maar zouden bemoeilijken, is een Nederlandse gedachte. Berlusconi gebruikt ze paradoxaal genoeg als speerpunt van zijn campagne. Sterker nog, hij presenteert zijn veroordeling als belangrijkste reden voor zijn terugkeer. Zijn redenering is dat de rechterlijke macht in Italië in handen is van communisten en ander links gespuis. Zij is niet onafhankelijk, zoals zou moeten, maar een instrument van links om democratisch gekozen politici van rechts ten val te brengen. Dat hij zelf is veroordeeld, is het sluitende bewijs dat hij gelijk heeft. Want een onafhankelijke rechter zou hem nooit hebben veroordeeld. En daarom ziet hij zich gedwongen om tegen zijn zin terug te keren als politiek leider. Hoewel hij niets liever zou willen dan genieten van zijn welverdiende pensioen, ziet hij helaas geen andere mogelijkheid dan zich opnieuw verkiesbaar te stellen met het doel de rechterlijke macht te hervormen, die een bedreiging vormt van de democratie. Hij doet het voor het land. Uit verantwoordelijkheidsbesef.

De wijze waarop hij zijn kandidatuur een paar dagen geleden bekendmaakte, was typerend voor zijn aan genialiteit grenzende gevoel voor self-fashioning. Hij belegde geen dramatische persconferentie op een chique locatie, zwanger van symboliek. Hij zei het, bijna langs zijn neus weg, langs de zijlijn van het trainingsveld van zijn club AC Milan. Hij was daar de laatste tijd wel vaker te vinden. Het team presteert matig. Daarom had hij besloten om zich in hoogsteigen persoon met de trainingen te gaan bemoeien. En verdomd, het heeft geholpen. Milan wint weer. De trainer en spelers zeggen dat dat voor een groot deel te danken is aan Berlusconi. En daar, op die plek, zegt hij bijna zuchtend dat hij met grote tegenzin bereid is om datzelfde nog één keer te doen voor Italië.

Kijk. Zo doe je dat. Zo maak je als politicus, die strafrechtelijk is veroordeeld en altijd alleen politiek actief is geweest om rechtszaken tegen zichzelf te frustreren en wetten te ontwerpen die zijn eigen bedrijven bevoordelen, je comeback. Wat hebben we hem gemist.

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver en columnist van nrc.next. Hij woont in Genua, Italië.