Oeps, twee man eruit, moesten we dat melden dan?

Werknemers worden niet altijd betrokken bij grote besluiten van het bedrijf. Terwijl zij wel bijdragen aan betere beslissingen, blijkt uit onderzoek.

Liever met de ondernemingsraad om tafel dan praten met vakbonden. Dat was de verzuchting van bijna de helft van de directeuren die werkgeversvereniging AWVN vorige maand raadpleegde. Want in de OR zitten tenminste de eigen werknemers. De mensen die beslissingen uitvoeren of ondergaan.

Blijkt nu: die eigen werknemers worden anders best wel eens gepasseerd bij belangrijke besluiten. Zegt tenminste zo’n 55 procent van de ondernemingsraden – daarnaar gevraagd door Performa Uitgeverij en FNV Formaat, dat ondernemingsraden adviseert.

Performa en FNV Formaat onderzochten hoe het gesteld is met de medezeggenschap van werknemers in Nederlandse bedrijven – voor het eerst. In januari worden alle uitkomsten daarvan bekendgemaakt. Tot die tijd worden onderdelen van het rapport gepubliceerd.

Waaronder het antwoord op de vraag: vraagt een directie voorafgaand aan een belangrijke beslissing altijd advies aan de vertegenwoordigers van het personeel? Iets meer dan de helft van de respondenten zei nee.

Van de gemiddeld acht ingrijpende bedrijfsbeslissingen in een jaar – bijvoorbeeld fusies, overnames, verhuizingen, investeringen, leningen of re organisaties – neemt de directie er één of twee (anderhalf gemiddeld) zonder de OR vooraf op de hoogte te brengen.

„Ik heb niet meegemaakt dat een bedrijf bijvoorbeeld twintig mensen ontslaat en dat niet eerst met de OR bespreekt”, zegt Simone van Houten, adviseur bij FNV Formaat. „Maar wel dat er geen overleg was bij, zeg maar, sneaky reorganisaties.”

„Dan gaan er twee man uit, of worden er een paar contracten niet verlengd. Vervalt een deel van het budget. En tegen de tijd dat het allemaal is afgerond, moet je vaststellen: hé, was dit eigenlijk niet een reorganisatie? En hadden we het daar niet eens over moeten hebben?”

Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat ondernemingsraden in 2011 over het algemeen juist de handen vol hadden aan ontslagrondes en bezuinigingen. Zelfs als het op papier over iets anders ging. Stelde een directie bijvoorbeeld voor nog eens te willen praten over het Nieuwe Werken, dan ging het geregeld om een ordinaire besparing op kantoorruimte.

Als ondernemingsraden buiten besluiten worden gehouden, gaat het volgens Van Houten vaker om aanzienlijke investeringen. De aanschaf van een nieuw computersysteem bijvoorbeeld. „Daarbij gaat dan voor het personeel de kans verloren duidelijk te maken wat de aanschaf betekent voor het dagelijkse werk.”

„Het kan bijvoorbeeld zijn dat zij meer handelingen moeten verrichten en dus meer tijd kwijt zijn. Terwijl een directie vooral kijkt naar de aanschafprijs. Zelfde met reorganisaties trouwens. Je kunt een net sociaal plan maken, maar vergeten wat een ontslagronde betekent voor het personeel dat overblijft: krijgen zij er meer taken bij? Kunnen ze die aan? Een ondernemingsraad heeft daarin toegevoegde waarde.”

Is dat nou onwil van directies? Echt niet altijd, zegt Van Houten. „Het is verplicht de OR te betrekken bij belangrijke beslissingen. Je kunt van mening verschillen over wat daarbij hoort. Het kan zijn dat een keuze pas gaandeweg belangrijker wordt. Als de directie in een later stadium de OR om advies vraagt, kan die OR denken: ‘Waarom vertel je dat nu pas?’”

    • Wouter Smilde