Al meer dan jaar op reis duizend

Uit DNA-onderzoek blijkt dat het oervolk van de Roma 1.500 jaar geleden in Noordwest- India leefde. Toen het in Europa aankwam, splitste het volk in tweeën.

Taalkundigen zeiden het al eerder en nu krijgen zij bijval van genetici. De Roma (‘zigeuners’), met 11 miljoen mensen de grootste minderheidsgroep in Europa, stammen uit het noorden van India. Hun migratie richting Europa begon 1.500 jaar geleden, vijf eeuwen eerder dan op grond van historisch en antropologisch onderzoek werd vermoed. Dit blijkt uit een studie van de complete genomen van 152 individuen uit 13 groepen Roma die verspreid wonen over Europa.

De studie, zojuist gepubliceerd in het tijdschrift Current Biology, is uitgevoerd door een internationaal gezelschap onder leiding van de Catalaanse evolutiebioloog David Cosmas en de Duitse forensisch bioloog Manfred Kayser.

Over oorsprong en verspreiding van de Roma zijn de geschreven bronnen schaars. Taalkundig onderzoek heeft uitgewezen dat hun gemeenschappelijke taal, het Romany, verwant is aan het Sanskriet en het Hindi. Nu blijkt uit genetisch onderzoek dat de voltallige diaspora van Roma in het noorden, westen en oosten van Europa afstamt van één moederpopulatie, in het noordwesten van India, bij de grens met Pakistan.

Tot voor kort gingen historici ervan uit dat de Roma-exodus uit Noord-India begon met de islamitische invallen vanuit Ghazna (in het huidige Afghanistan), rond het jaar 1000. Deze studie wijst uit dat die uittocht vijf eeuwen eerder moet zijn begonnen.

Tijdens hun migratie richting Europa zouden de ‘proto-Roma’ zich op bescheiden schaal hebben vermengd met bevolkingen in het Midden-Oosten en de Kaukasus. Uit het genetische materiaal valt verder op te maken dat zij zich negen eeuwen geleden via de Balkan over Europa begonnen te verspreiden. Toen splitsten de Europese Roma zich in een westelijke en een oostelijke tak.

Groepen Roma dragen in verschillende delen van Europa uiteenlopende namen. Zo worden ze op de Balkan en in Centraal-Europa kalderas genoemd, naar het Roemeense woord caldera (ketel). In Spanje en Portugal heten zij gitanos en in Frankrijk en Duitsland Sinti. De grootste concentraties Roma (meer dan 1 miljoen) wonen in Roemenië en Rusland. In Slowakije, Hongarije, Servië, Bulgarije en Spanje wonen er tussen een half en één miljoen. Tussen 100.000 en een half miljoen Roma wonen in Oekraïne, Duitsland, Frankrijk, Italië en Groot-Brittannië. In de rest van Europa, inclusief de Benelux, wonen er minder dan 100.000.

De onderzoekers konden uit het genetische materiaal niet alleen opmaken of sprake is geweest van vermenging met niet-Roma, maar ook wanneer dat gebeurde en wanneer juist niet. Zo stelden zij vast dat in Slowakije, Hongarije en Roemenië Roma lange tijd geïsoleerd waren, maar dat in een recenter verleden meer huwelijken zijn gesloten met niet-Roma. De norm over trouwen buiten de groep is dus verschoven.

In Litouwen, Spanje en Portugal is het precies andersom. Daar werd vroeger vaker buiten de groep getrouwd en recentelijk minder. Althans, dat blijkt uit de steekproef. Het kan ook zijn dat gemengde paren de gemeenschap hebben verlaten en daarom niet zijn betrokken in het onderzoek in deze landen.