Vaak zes, zelden negen

De in Nederland dominerende neiging tot egalitarisme is de waarschijnlijke verklaring: slechte leerlingen in groep zes van de basisschool presteren relatief goed, de beste leerlingen doen het verhoudingsgewijs juist slecht.

Het blijkt vandaag opnieuw uit internationale onderzoeken waarbij de prestaties van leerlingen uit vijftig landen met elkaar zijn vergeleken. Het ging hierbij om lezen, rekenen en natuuronderwijs.

Sinds die vergelijkende lijstjes worden opgemaakt, vanaf 1995, bleken de Nederlandse scholieren daarop steevast te dalen. Niet alleen vergelijkenderwijs maar ook in absolute zin waren ze steeds slechter geworden in lezen en rekenen. Die trend is in 2011, het jaar waarop de jongste onderzoeken zich richtten, gestopt. Hopelijk is het dal bereikt.

Veel reden voor tevredenheid is dat nog niet. Zoals de staatssecretaris van Onderwijs, Sander Dekker (VVD), vandaag in deze krant terecht opmerkt: „Als je een van de rijkste landen ter wereld bent, dan moet je onderwijs hebben dat uit iedereen het beste haalt, op alle niveaus.”

Maar het aantal Nederlandse leerlingen dat ‘excellent’ presteert is tussen 2007 en 2011 juist gedaald. Een gevolg, denkt Dekker, van de beruchte ‘zesjescultuur’.

De score voor Nederland wordt op positieve wijze beïnvloed door de relatief goede prestaties van de slechtste leerlingen. De verschillen tussen top en onderkant zijn klein. Het gevolg: middelmaat is de norm. Met lezen haalt maar 7 procent van de Nederlandse scholieren in groep zes het hoogste niveau en 5 procent zit met rekenen aan de top. Bij natuurwetenschappen komt maar 3 procent van de leerlingen op topniveau uit.

De conclusie ligt voor de hand: het onderwijs staat voor de opgave om het goede gemiddelde niveau van de slechtste leerlingen te handhaven, zonder de prestaties van jongens en meisjes die ‘excellent’ kunnen halen, te frustreren.

Dat vergt behalve goed onderwijs ook een cultuurverandering. Het is niet sloom om een goede leerling te zijn, je bent geen nerd als je knap bent met rekenen. Het is in het belang van de wetenschap in Nederland en van de economie als uit leerlingen het beste wordt gehaald wat er in hen zit.

Het is ook reden om nog eens goed na te denken over een voorstel van de coalitiepartners VVD en PvdA om techniek meer ruimte te bieden in het basisonderwijs. De vraag is of de scholen dat aankunnen binnen de uren die ze hebben. Eerst maar eens goed lezen en rekenen, lijkt een verstandig devies.

Staatssecretaris Dekker zegt vandaag dat Nederland bij het volgende onderzoek naar reken- en leesvaardigheid hoger zal staan op de internationale ranglijsten. „Daar mag u mij op afrekenen.”

Het is genoteerd.