Riga, dat protesteert tegen die verrekte geschiedenis

De dom van Riga krijgt een nieuw dak van koper. Vakwerklieden slaan de glimmende platen metaal met hamers resoluut vast. „Zo kan het weer een paar honderd jaar mee”, zegt historicus Juris Berze. De 800 jaar oude dom – Doma baznica – ligt aan een plein dat ongewild ruim is, want eens was dit deel van de oude stad volgebouwd met huizen. Het moet een wirwar van kleine straatjes en steegjes zijn geweest. In de laatste wereldoorlog kreeg Riga het zwaar te verduren en werd de omgeving van de dom, evenals andere delen van de stad, verwoest. Als mooi, stil Lets protest tegen die verrekte geschiedenis zijn naderhand in het klinkerpatroon op het domplein de fundamenten van de verloren huizen zichtbaar gemaakt.

Gelukkig voor de huidige generatie is veel van het erfgoed van Riga wel bewaard gebleven. Letland ademt al weer 21 jaar vrijheid en de inwoners van de Baltische natie hebben inmiddels vrede gesloten met hun verleden. Riga presenteert zich als een potpourri van bouwstijlen en buitenlandse invloeden. Hoe een Hanzestad uit de vroege Middeleeuwen het te stellen kreeg met Zweden, Duitsers en Russen. Vooral de 'Russische bezetting', zoals de Letten de periode tussen 1944 en 1990 consequent noemen, heeft diepe groeven in de stad en het volk achtergelaten.

„Die tijd ligt achter ons, maar we willen het wel laten zien”, zegt Juris Berze, tijdens een rondleiding. Menig gebouw uit de Sovjet-tijd is blijven staan, evenals standbeelden. De ergste herinneringen zijn verdwenen, beelden van onderdrukkers. Maar enkele opmerkelijke getuigen zijn blijven staan. Zoals het rood-granieten beeld van de Letse schutters, in socialistisch-realistische stijl, aan de oever van de rivier de Dvina. Het is er tijdens de gloriedagen van het communisme neergezet en mag wat sommige Letten betreft wel verdwijnen. Maar het stadsbestuur heeft dat tot nu toe weten te voorkomen.

Vooral de liefhebbers van art nouveau kunnen hun hart ophalen in Riga. Nergens anders zijn ruim honderd jaar geleden zoveel gebouwen en appartement in deze joyeuze stijl opgetrokken. Riga was in die tijd centraal gelegen tussen tsaristisch Rusland en opkomende landen als Duitsland in. Grote architecten, onder wie Michail Eisenstein, de vader van de latere Russische filmer Sergej Eisenstein, waren niet uit Riga weg te slaan. Hij liet er tientallen art nouveau appartementen neerzetten, soms een hele straat vol. Bijna al deze gebouwen zijn bewaard gebleven en de meeste ervan fraai gerestaureerd.

Een ander curieus staaltje architectuur dat ongeschonden is zijn de hangars voor zeppelins, in de jaren twintig gebouwd door de toenmalige Duitse bondgenoot, in art deco stijl. De brandgevaarlijke en onpraktische vliegende sigaren zijn allang verdwenen, de vijf hangars staan er nog. De Letten hebben er zeer praktisch markthallen van gemaakt. Alles, variërend van vis, vlees, groente & fruit en praktische handelswaar is er nu te koop.

Geschiedenis, ja Riga loopt over van de geschiedenis, maar dat wil niet zeggen dat de tijd er stil is blijven staan. In tegendeel, de eeuwenoude stad is volledig aangesloten op de moderne wereld. Internet is overal gratis aanwezig – in een van de vele cafés of restaurants even de inlogcode vragen en je bent verbonden. Betalen met creditcard, tot en met de kleinste bedragen, is wijd en zijd geaccepteerd, zonder toeslag. Oh ja: pas op met die kleine bedragen? Een koffie voor 1,10 lats of een glas wijn voor 2 lats lijkt niet zoveel, maar dat valt tegen: de lats is een van de weinige munten ter wereld die meer waard is dan de euro. Om op de europrijs uit te komen moet je vermenigvuldigen met een factor 1,3. Dan nog blijven de prijzen alleszins redelijk.

Is er ook een Letse keuken? Ja, of dat aan te bevelen valt is de vraag, de Letten zijn nogal gek op delen van het varken en de koe die de meeste Nederlanders liever aan zich voorbij laten gaan: gevulde varkensoren, salade van rundertong, bloedworst en stierenballen.

Er is ook ander eten. Wij genoten een aangename lunch bij Restorans Kitchen, gevestigd in een oud pakhuis aan een achterafstraatje. Om binnen te komen moeten eerst modderige paadjes worden overgestoken. Het eten vergoedt veel: melksoep als voor-, vissoep als hoofd- en een pruimenbroodpudding als nagerecht. Het brood besmeert de Let hier met hempboter. En om de keel te smeren is er ‘zwarte balsem’, een kruidenlikeur met wodka, geserveerd als punch met hete thee. Precies wat de dokter voorschrijft op een koude wintermiddag in Riga.