'Muziek maakt slimmer'

Los Angeles, California, USA --- Studio portrait of girl (8-9) playing violin --- Image by © Rob Lewine/Tetra Images/Corbis © Rob Lewine/Tetra Images/Corbis

De aanleiding

Steeds meer muziekscholen sluiten de deuren, stond gisteren in nrc.next. Gemeenten verlagen subsidies en particuliere lessen zijn in opkomst als goedkoper alternatief, schreef muziekredacteur Micha Spel, wiens kinderen muziekles krijgen. Ze schreef dat muziekonderwijs ‘extreem belangrijk’ is. Hoe meer muziekles, hoe meer bepaalde hersendelen ontwikkelen en hoe hoger en beter de scores op IQ, sociaal gedrag en concentratie. „Lees maar eens het onderzoek ‘Muziek maakt slim’ van muziekpedagoog Hans Günther Bastian onder basisschoolleerlingen.” Next.checkt bekijkt of muziek inderdaad ‘slimmer’ maakt.

Interpretaties

De claim ‘muziek maakt slim’ wordt vaak gebruikt door voorstanders van muziekeducatie om het belang ervan te onderstrepen. „Muziekonderwijs staat altijd wel onder druk, ook in het buitenland”, zegt Folkert Haanstra, lector kunst- en cultuureducatie aan de Amsterdamse Hogeschool van de Kunsten. Dat muziek maken voor veel mensen belangrijk en leuk is, vinden politici vaak nog geen reden om subsidies voor muziekonderwijs in stand te houden. Daarom zijn er altijd belangengroepen die de effecten van muziek op het brein of de sociale vaardigheid benadrukken. „Er zijn zeker effecten, maar het wetenschappelijk onderzoek hierover wordt vaak uit zijn verband gehaald.”

Waar is het op gebaseerd?

Muziekredacteur Spel verwijst onder meer naar een onderzoek van muziekpedagoog Hans Günther Bastian. Daarin werden 170 kinderen van basisscholen in Berlijn gevolgd tussen 1992 en 1998. Kinderen die extra muziekeducatie hadden gevolgd scoorden later hoger op intelligentietests dan andere kinderen. Het onderzoek wordt onder meer aangehaald op de website Muziekmaaktslim.nl van muziekpromotiebureau Let’s make music!, opgericht om muziekbeoefening in Nederland te stimuleren. Ook in Duitsland heeft het onderzoek veel aandacht gekregen.

En, klopt het?

Het onderzoek van Bastian is later in eigen land bekritiseerd vanwege methodologische tekortkomingen. De controlegroep was te klein en een oorzakelijk verband tussen muziekonderwijs en cognitieve vaardigheden ontbrak. Ook Bastian zelf benadrukte in 2008 dat zijn studie alleen een correlatie aantoonde, en geen causaal verband. Hij had dus niet bewezen dat kinderen slimmer werden door de muziek. Heel goed mogelijk is dat een bepaald type kind eerder muziekeducatie volgt.

Volgens lector Folkert Haanstra ligt de invloed van muziekonderwijs op prestaties genuanceerd. Hij verwijs naar een recent onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) waarin alle empirische studies sinds 1980 naar de effecten op een rij zijn gezet. Want ook de OESO wilde weleens weten of die eeuwige claim van muziekvoorstanders hout snijdt.

Conclusie? Van muziekonderwijs is aangetoond dat het een positieve invloed heeft op het IQ, op de leerprestaties, op woordanalyse en op spraakklanken. Dat is echter niet per se vanwege de muziek, schrijven de OESO-onderzoekers, maar omdat muziekonderwijs nu eenmaal een schoolse activiteit is waarbij vaardigheden als concentratie en discipline worden getraind. Dat kan weer leiden tot betere leerprestaties en een hoger IQ. Maar schaakles, of jongleerles, kan dat waarschijnlijk ook.

Ook de veelgehoorde claim dat muziek het brein positief beïnvloedt behoeft volgens de OESO enige nuance. Ja, zeggen de onderzoekers, getrainde musici gebruiken andere delen van het brein. Maar Londense taxichauffeurs die het hele stratenplan hebben moeten leren, doen dat ook. Feitelijk verandert álles wat we doen of leren ons brein. Waar het om gaat, menen zij, is of muziek hersendelen zodanig stimuleert dat we ook andere taken beter kunnen vervullen. En daarvoor is het bewijs nog erg dun.

Conclusie

‘Muziek maakt slim’, zeggen voorstanders van cultuureducatie vaak. Van muziekonderwijs is inderdaad aangetoond dat het een positieve invloed heeft op onder meer het IQ en op de leerprestaties. Dit komt echter niet per se vanwege de muziek, maar omdat muziekeducatie een schoolse activiteit is waarmee leervaardigheden verbeteren, zoals concentratie en discipline opbrengen. Next.checkt beoordeelt de bewering al met al als half waar.

    • Freek Schravesande