De EU gaat zich ineens met partijen bemoeien

De Europese Commissie wil nieuwe regels voor Europese politieke partijen, en voor de subsidie die ze krijgen. Nederland is tegen.

Hoge normen voor „goed bestuur”, controleerbaarheid en transparantie. Een partij moet democratisch werken én „eerbied” hebben voor de waarden waarop de Europese Unie is gebaseerd.

Europese politieke partijen moeten straks aan deze voorwaarden voldoen om erkend te kunnen worden als Europese politieke partij of stichting. Alleen dan komen ze in aanmerking voor subsidie vanuit het Europese budget. Vandaag debatteert de Tweede Kamer over dit voorstel van de Europese Commissie. Gisteren zei minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) al in de Volkskrant dat „elke vezel in zijn lijf” zich hiertegen verzet.

1Wat wil de Europese Commissie precies?

Aanleiding voor het plan is dat Europese partijen bij Europese verkiezingen last hebben van verschillende nationale wetgevingen. Ze kunnen bijvoorbeeld niet in elke lidstaat even goed campagne voeren. Met deze aanpassing vervalt dat probleem: ze kunnen zich straks als Europees rechtspersoon registreren.

2Waarom is minister Plasterk er dan tegen?

Van het pro-Europese D66 tot de eurokritische SP is de Tweede Kamer het eens dat het voorstel zoals het er nu ligt, niet gewenst is. Het is volgens hen slecht dat standpunten van partijen over de EU meewegen in het besluit of zij een Europese politieke partij mogen zijn. Maar juist die erkenning van Europese beginselen is niet nieuw; al sinds 2003 is dat voorwaarde om een Europese politieke partij te mogen heten.

In Nederland bemoeit de wetgever zich zo min mogelijk met de organisatie van partijen. Maar volgens de nieuwe voorwaarden moeten de Europese partijen een interne partijdemocratie hebben: onder meer een algemene vergadering en een ledenlijst. De eurosceptische PVV van Geert Wilders heeft dat bijvoorbeeld niet – hij krijgt overigens in Nederland ook geen subsidie.

Een Kamermeerderheid vindt het verder onzuiver dat het Europees parlement bepaalt welke partijen in aanmerking komen voor erkenning. Dan oordelen partijen over elkaars organisatie en deugdelijkheid.

3Kan de PVV straks nog meedoen aan EU-verkiezingen?

Ja. Voor deelname aan Europese politiek is zo’n rechtstatus niet verplicht – dat wordt het alleen voor partijen die Europese subsidie willen aanvragen. Maar mocht de Europese Commissie zo’n verplichte status ooit voorstellen, dan ontstaat het probleem dat ook eurosceptische partijen die erkenning moeten zien te krijgen. En dus de ‘Europese waarden’ moeten erkennen.

4Wat kan de Tweede Kamer of Plasterk hier nog tegen doen?

Met alternatieven komen om de wet aan te passen, en die in Brussel te ‘verkopen’. Idee van het eerste kabinet-Rutte was om goedkeuring van het Europarlement te vervangen door onafhankelijke beoordeling van subsidieaanvragen. Plasterk heeft nog lobbytijd: zomer 2013 staat het plan in Brussel op de rol.