Boer zoekt vrouw met kiespijn

Wie gaat uw Deense thrillers in de toekomst vertalen? Wie uw weergaloze romans, zoals die van Karl Ove Knausgård uit het Noors? Nu door Marianne Molenaar, opgeleid in Groningen, en bekroond met de Amy van Marken Vertaalprijs.

„Dood hoort bij het leven”, zei de letterkundige Frits van Oostrom laconiek in NRC van zaterdag in reactie op het schrappen van Deens, Fins, Hongaars en Noors aan de universiteit van Groningen.

Dood bij het leven? Hou op, Scandinavische literaire moordzaken zijn niet aan te slepen. Denken we nu écht dat voor het vertalen geen opleiding nodig is, en dat u dit na een paar afleveringen The Killing zelf kunt?

Dat wat klein is, moet kennelijk sterven, maar het is geen incidentele bezuinigingsoperatie die nu ‘toevallig’ het Deens en Noors treft. Het kabinet Rutte II haalt alles wat klein en waardevol is definitief van de beademingsapparatuur: literatuurwetenschap is opgeheven, de talen van het hoge Noorden geschrapt, en deze week maakte dezelfde staatssecretaris Sander Dekker van OCW bekend dat het budget van HUMAN, de omroep waar ik filosofieprogramma’s voor maak – tevens de omroep die het programma Medialogica maakt (onontbeerlijk in deze tijd dunkt me) – op nul wordt gezet.

Dekkers’ mediabrief wemelt van de onduidelijkheden. De ‘beste’ programma’s moeten overblijven, lees ik, en die moeten voor ‘alle kijkers en luisteraars’ zijn. Maar wat is dan ‘beste’? En als ze voor een heel breed publiek moeten zijn (Boer zoekt vrouw?) betekent dit dan dat wat niet voor iedereen is, niet tot het beste kan behoren? Ook lees ik dat de publieke omroep wordt aangemoedigd de eigen inkomsten te verhogen door marktpartijen aan te boren. Ik dacht dat dit commerciële omroep heette. En dan staat er nog dat levensbeschouwing een belangrijke taak van de publieke omroep, maar dat de budgetten van de kleine levensbeschouwelijke omroepen die deze taak in het hart van hun visie hebben, op nul worden gezet.

„Dood hoort bij het leven”, zegt Frits van Oostrom, en ik moet er om lachen als een boer zoekt vrouw met kiespijn, want oh ironie: reflectie op de dood, daar is HUMAN ijzersterk in. Denk aan de ontroerende documentaire Niet zonder jou van Peter en Petra Lataster. Juist de programma’s van HUMAN voldoen volledig aan de criteria die partijen als de VVD en PvdA stellen: geen overlap met de programmering van de commerciële omroep, programmakwaliteit en een publiek karakter.

Als economie leidend wordt in het nadenken over kwaliteit, dan kijken we met zijn allen straks alleen nog maar naar Boek zoekt vrouw. Dat vind ik culturele verschraling. Als het klopt dat je als mens gevormd wordt door wat je leest en ziet, dan betekent dit dat het met Dekkers’ kwaliteitsopvatting moeilijker wordt om met andere cultuuruitingen in aanraking te komen. We stimuleren alleen nog maar fast-food-identiteiten.

Dat de aangekondigde bezuinigingen trouwens ook consequenties hebben voor de ‘brede’ cultuur, lees: ‘het beste’ voor ‘iedereen’, en dat de verschillende bezuinigingen met elkaar verband houden, lijkt de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap helemaal te vergeten.

Dood hoort bij het leven, maar dit is geen natuurlijke dood: dit is het moedwillig de nek omdraaien van datgene wat klein en waardevol is in onze cultuur. En dat is killing voor de kwaliteit van het leven.

Filosoof, schrijver en tv-maker Stine Jensen schrijft elke dinsdag over media, populaire cultuur en hypes.

    • Stine Jensen