A.F.Th. van der Heijden wint P.C. Hooft-prijs - ‘geen rekening mee gehouden’

A.F.Th. van der Heijden / Foto Tonio van der Heijden

De P.C. Hooft-prijs 2013 wordt toegekend aan schrijver A.F.Th. van der Heijden. Dat heeft de Stichting P.C. Hooft-prijs voor Letterkunde zojuist bekendgemaakt. De jury prijst het oeuvre van Van der Heijden (1951) als ‘één werk’: ‘Uit het een groeit het ander, en soms is een nieuw boek nodig om een vorig boek te begrijpen.’

‘Ik had hier nu geen rekening mee gehouden,’ zei Van der Heijden vanochtend in een telefonische reactie tegen Arjen Fortuin: 

‘Mijn hoorn is dit jaar al zo met overvloed gevuld, dat ik dacht de prijs zeker nog niet te krijgen. Ik heb altijd gevonden dat de prijs toekomt aan iemand die nog midden in het ambacht staat. In de jaren dat de prijs als een soort pensioen werd toegekend aan een schrijver die eigenlijk al was uitgeschreven, heb ik mijn wenkbrauwen weleens gefronst. Het mooiste is toch hoe het ging in de tijd van Lucebert, die de prijs kreeg toen hij 39 was, voor één bundel. Ik zie dit als een onderscheiding met zowel terugwerkende als vooruitwijzende kracht. Ik ben blij dat ik tijdens en na het schrijven van mijn requiemroman Tonio heb ontdekt dat ik door wil – en moet – schrijven.’

De jury  prijst hem onder meer om zijn stijl. Die is „ongeremd en retorisch, kent weinig beperkingen en barst soms bijna uit zijn eigen zinsverband. Hij bepleit de ‘schittering’, en zelfs de ‘schittering van overbodigheid’ en heeft de beschrijvingskunst in de Nederlandse literatuur tot grote hoogten gebracht.” In die complimenten kan Van der Heijden zich wel vinden, al zegt hij dat de schittering in het verleden prominenter aanwezig was dan nu. ‘Het was goed dat het schitterde toen ik vond dat dat moest. Inmiddels houd ik me wat dat betreft meer in.’

Het afgelopen jaar is Van der Heijden uitzonderlijk vaak geprezen: hij won een jaar geleden de Constantijn Huygens-prijs voor zijn gehele oeuvre, dit voorjaar de Libris Literatuurprijs voor zijn roman Tonio en dit najaar nog de NS Publieksprijs, eveneens voor Tonio. Van der Heijden zal de P.C. Hooft-prijs, de hoogste literaire onderscheiding van Nederland, ontvangen in mei.

De P.C. Hooft-prijs 2013 voor het gehele oeuvre van A.F.Th. van der Heijden is toegekend op voordracht van een jury bestaande uit Rudi Wester (voorzitter), Arnold Heumakers, Xandra Schutte, Thomas Verbogt en Maria Vlaar. Recente eerdere laureaten in het genre verhalend proza waren Charlotte Mutsaers (2010), J.M.A. Biesheuvel (2007), Cees Nooteboom (2004), Gerrit Krol (2001) en F.B. Hotz (1998). Aan de prijs is een bedrag verbonden van € 60.000.

‘Door de weidsheid van zijn blik op zijn onderwerp, meestal de mens, en de op het eerste oog soms omtrekkende bewegingen van zijn pen, weet de schrijver overweldigende caleidoscopische beelden op te roepen,’ schrijft de jury in haar rapport. Voor literair redacteur Arjen Fortuin van NRC Handelsblad komt de toekenning van de prijs aan Van der Heijden niet als een verrassing. Hij noemt het een terechte keuze:

Gezien de kracht en de reputatie van zijn werk heeft het eigenlijk nog lang geduurd voordat Van der Heijden de 60 duizend euro grote prijs kreeg.

Als geen ander slaagt Van der Heijden erin de literatuur te zien in de verhalen van alledag – en die verhalen uit te vergroten tot mythische proporties. Het maakte hem tot de stem van een generatie en de chroniqueur van de krakers- en kroningstijd van de jaren tachtig.

Vanmiddag in NRC Handelsblad een profiel van A.F.Th. van der Heijden door Arjen Fortuin.

    • Thomas de Veen