Red de Kuip

Stadion Feijenoord heet het, maar voetballiefhebbers en architectuuradepten zeggen liefderijk ‘de Kuip’. Het ‘colosseum van het Nieuwe Bouwen’ wordt bedreigd. Vandaag wordt een reddingsplan gepresenteerd.

Detail van de eerste versie van De Kuip, 1937 Foto Spaarnestad/ HH

De Kuip in Rotterdam is nog altijd het mooiste stadion van Nederland. Precies vijfenzeventig jaar oud is het, maar de sierlijke, zwierige lijnen van de ovale tribunes zijn nooit overtroffen door een jonger Nederlands stadion. Nergens in Nederland, misschien wel nergens in Europa, is het effect dat een grote massa kan hebben overweldigender dan in de ‘machine om te voetballen’ die de Nieuw-Zakelijke Rotterdamse architecten Brinkman en Van der Vlugt in 1937 bouwden. Doordat de tribunes in twee ringen boven elkaar zijn geplaatst, zitten ook de toeschouwers hoog in het stadion dichtbij het veld. Bovendien ligt er geen atletiekbaan tussen veld en tribunes. Zo kunnen de onderste toeschouwers het zweet van de spelers bijna ruiken.

Toch wordt het mooiste stadion van Nederland bedreigd door sloop. De directie van Stadion Feijenoord, zoals de Kuip officieel heet, wil pal naast de Kuip voor 300 miljoen euro een nieuw stadion voor 63.000 toeschouwers bouwen. In 2018, twee jaar voordat het Europees kampioenschap voetbal voor landenteams in verschillende Europese landen wordt gespeeld, moet het stadion klaar zijn. Wat er met de dan overbodige Kuip is gebeurd, is nog onzeker. Maar het is niet uitgesloten dat dit monument van het Nieuw Bouwen, de sportieve evenknie van de ook door Brinkman en Van der Vlugt ontworpen Van Nellefabriek, dan van de aardbodem verdwenen zal zijn.

Hoe geliefd de Kuip nog altijd is, bleek uit de bijval voor de internetactie, een initiatief van de Stichting ReddeKuip (www.reddekuip.nl) om Stadion Feijenoord te behouden. Meer dan 16.000 mensen ondertekenden de petitie, die het Rotterdamse gemeentebestuur en de directie van de Kuip vraagt het stadion waar Feyenoord zijn thuiswedstrijden speelt, te moderniseren.

„De Kuip is meer dan een schitterend stadion met een geweldige sfeer”, zegt architect Joris Molenaar. Hij is een van de oprichters van de stichting ReddeKuip. „De Kuip is een toonbeeld van functionaliteit en constructivisme. Het is een uitzonderlijk slimme en lichte constructie. Het is het colosseum van de moderniteit, een symbool voor Rotterdam, net als de Erasmusbrug.”

In 1994 werd De Kuip al eens verbouwd door architecten Van den Broek en Bakema en Zwarts & Jansma. Het stadion kreeg toen een dak dat rust op ronde stalen kolommen die vlak voor de ranke staanders van het oorspronkelijke stadion zijn geplaatst. Ook kreeg het stadion 42 business units waar Rotterdamse zakenlui hun relaties kunnen uitnodigen om naar Feyenoord te komen kijken. Verder werd het stadion uitgebreid met het losstaande Maasgebouw voor commerciële activiteiten.

Nog geen twintig jaar later wil de directie opnieuw aanpassingen. Er moeten 50 business units extra komen, een aantal lounges en andere ruimtes voor congressen en verdere commerciële activiteiten. Bovendien moet het aantal plaatsen in het stadion worden verhoogd, van 51.137 naar 63.000, en moet het stadion volledig overdekt worden. Volgens de directie van Stadion Feijenoord kan alleen een nieuw stadion voldoen aan deze wensen. Ook de eisen van de internationale voetbalbonden, UEFA en FIFA, aan stadions waar interlands worden gespeeld, zouden een nieuw stadion noodzakelijk maken.

Toen de directie van Stadion Feijenoord begin september 2011 het plan voor een heel nieuw stadion bekend maakte, stelde ReddeKuip daar een scenario voor de uitbreiding en modernisering van De Kuip tegenover. Dit werd in september onmiddellijk terzijde geschoven door de directie van Stadion Feijenoord. „Nostalgisch” noemde directeur Jan van Merwijk het plan dat volgens hem ook te duur was: „Als alle wensen die er zijn, worden ingewilligd, zullen de kosten veel hoger uitvallen”.

In september liet Van Merwijk al weten dat het bouwbedrijf VolkerWessels het nieuwe stadion zal bouwen. Onlangs werd ook de architect van de nieuwbouw bekend: het Amsterdamse bureau Meyer en Van Schooten, ontwerpers van de ‘Kruimeldief’, het glazen hoofdkantoor van ING Bank langs de A10 in Amsterdam.

Nu heeft ReddeKuip het scenario voor de modernisering van De Kuip uitgewerkt tot een bouwplan dat vandaag wordt aangeboden aan de Rotterdamse wethouder Laan en directeur Jan van Merwijk van Stadion Feijenoord. Het ontwerp voor de vernieuwing van de Kuip voldoet volgens Molenaar aan alle 21ste-eeuwse eisen. „Ook in de huidige vorm is de Kuip overigens nog altijd een vijfsterrenstadion volgens de criteria van de UEFA”, zegt Molenaar. „Maar ons vernieuwingsplan voorziet in de uitbreiding van het aantal zitplaatsen tot 63.000. Daartoe breiden we de tweede ring van De Kuip naar buiten toe uit met een derde ring. Het bestaande dak moet hiervoor worden opgekrikt. Dak en derde ring rusten op een staalconstructie van kolommen en bogen die, net als de kolommen voor het huidige dak, los staan van het stadion. Onder de derde ring kunnen op acht plaatsen allerlei ruimtes worden gebouwd voor bijvoorbeeld lounges en horeca. En het aantal businessruimtes kan zonder problemen worden uitgebreid naar de gewenste 90, of zelfs meer. ”

Het verbouwingsplan van ReddeKuip is door Molenaar gemaakt in samenwerking met constructeur Arie Krijgsman die in 1994 al was betrokken bij de bouw van het dak. Het plan is op kosten doorgerekend door ingenieursbureau IOB. „We zitten nog steeds op ongeveer 117 miljoen euro netto bouwkosten”, zegt Molenaar. De verbouwing kan worden uitgevoerd in fasen, in een 16 maanden lange periode met twee zomerstops. Feyenoord kan tijdens de bouw in de Kuip blijven spelen.

Grote vraag is wat er overblijft van de oude Kuip, als de derde ring erop wordt gezet en de bogen voor de oorspronkelijke minimale constructie staan. „Om te beginnen blijft de prachtige, unieke curve van de tribunes met goed zicht op het veld onveranderd”, zegt Molenaar. „Het stadion wordt alleen wat hoger door de derde ring. En aan de buitenkant staat de nieuwe constructie helemaal los van de oorspronkelijke. De karakteristieke geknikte spanten van Brinkman en Van der Vlugt blijven zichtbaar onder de nieuwe bogen door. Ook de 22 oorspronkelijke rood-witte trappenhuizen blijven in functie. De trappen naar de derde ring worden daar bovenop gezet. Het oude stadion, inclusief de monumentale zalen en hoofdentree, wordt als het ware onveranderd opgenomen in het nieuwe.”

    • Bernard Hulsman