Premier Ponta boekt grote overwinning in Roemenië

Drie keer zoveel zetels als het kamp van president Basescu: premier Ponta won gisteren. Nu begint de politieke crisis pas echt.

People riding on a tram are backdropped by a large electoral poster of the populist People's Party in Bucharest, Romania, Wednesday, Dec. 5, 2012. Romania will hold parliamentary elections on Dec. 9, 2012. (AP Photo/Vadim Ghirda)

Boekarest. - In de slepende machtstrijd in Roemenië heeft de zittende premier Victor Ponta gisteren een klinkende overwinning behaald. Zijn coalitie van partijen USL kreeg bij parlementsverkiezingen ruim zestig procent van de zetels, volgens de voorlopige uitslagen. Dat is drie keer zoveel als zijn tegenstanders in het blok ARD.

Maar hiermee is de politieke crisis nog niet ten einde. President Traian Basescu heeft al gezegd dat hij Ponta niet als premier wil aanwijzen. Als hij daar ondanks de overweldigende zege van Ponta niet op terugkomt, probeert het parlement waarschijnlijk de president af te zetten.

Basescu was geen kandidaat gisteren, maar voor iedereen was duidelijk dat de verkiezingen in het teken stonden van de politieke oorlog tussen Basescu en Ponta. Bondgenoten van Ponta noemden de uitslag gisteravond allereerst „een overwinning op het regime van Basescu.” De campagne bestond hoofdzakelijk uit het beschimpen van elkaar.

Als president wordt Basescu verondersteld boven de partijen te staan. Hij bemoeit zich echter intensief met het beleid en omschrijft zichzelf als een ‘meespelende president’. Na acht jaar aan de top geldt de oud-kapitein als de machtigste man in het land. Hij heeft zijn positie gebruikt om door het IMF en de EU aanbevolen bezuinigingen door te voeren. Die zijn hem door de bevolking niet in dank afgenomen.

„Dat we moeten bezuinigen begrijpen we nog wel”, zegt kiezer en activist Dragos Gharasin (50). „Maar doe iets goeds met dat geld. Zorg voor scholen, wegen en gezondheidszorg. Zorg dat onze kinderen niet naar het buitenland hoeven voor werk.” Nu zorgen politici, Basescu voorop, volgens hem alleen voor zichzelf en hun vrienden.

Naast een langzaam groeiende middenklasse die profiteert van de vrije markt heeft Roemenië sinds de val van het communisme een veel grotere groep achterblijvers die lijdt onder de falende staat. Gharasin spreekt namens een groep gepensioneerden die al maanden tegen Basescu demonstreert, op de plaats waar in 1989 tijdens het omverwerpen van dictator Ceausescu doden vielen. „De revolutie heeft niet gebracht waarop we hoopten”, zeggen ze.

Roemeense burgers zijn doodmoe van politici die vooral druk zijn met elkaar, terwijl de economische crisis in hun land alleen maar verergert. Politieke partijen zijn op basis van hun programma vrijwel niet uit elkaar te houden. Parlementariërs verschieten geregeld van kleur. Slechts vier van de tien kiesgerechtigden ging stemmen, en wie ging, deed dat vooral uit afschuw van Basescu. „Mensen stemmen uit haat,” zegt cultureel antropoloog Vintila Mihailescu.

Door die polarisatie begint het politieke landschap in Roemenië te lijken op dat in buurland Hongarije. Daar resulteerde de afschuw over het regeringskamp in 2010 in een absolute meerderheid voor de politieke tegenstander. Ook daar was de opkomst laag en de woede over ingrijpende bezuinigingen groot.

De huidige Hongaarse regering verzet zich tegen buitenlandse inmenging en is uiterst kritisch op de EU. Die is van haar kant bezorgd over de democratische gezindheid van de regering, die haar macht volgens critici misbruikt.

De politieke crisis in Roemenië speelt al maanden. In juli schorste het parlement president Basescu, op beschuldiging van machtsmisbruik. De regering zette vervolgens rechters onder druk om de regels voor een referendum aan te passen.

Dat lukte niet. In augustus stemden 7,5 miljoen mensen, bijna negentig procent van de deelnemers, voor het vertrek van Basescu. De opkomst was echter te laag om het referendum bindend te laten zijn en Basescu trok weer in het presidentieel paleis in Boekarest.

Sinds het begin van de campagne staat hij weer bijna elke avond de pers te woord. Hij noemt Ponta een leugenaar, omdat die plagiaat heeft gepleegd in zijn proefschrift.

Deze ruzies versterken het beeld van veel Roemenen dat al hun politici corrupte zakkenvullers en maffiosi zijn. Onthullingen over plagiaat zijn in die optiek slechts een wapen in de strijd. „Dat met die dokterstitels gaat op politieke criteria”, zegt bijvoorbeeld Andrei Modoran (66), gepensioneerd buschauffeur en monteur uit de wijk Crangansi in Boekarest. „Als ze bij anderen gaan kijken hebben die vast ook gekopieerd. Denk je nou echt dat er eentje bij zit die zijn eigen hersens gebruikt?”

    • Marloes de Koning